Muhâkemât Dersleri — Sayfa 172

İslam'ın bazı artıları

Hıristiyanlıkta ve emsali dinlerde durum böyle iken, İslamiyet'i daima taze tutan ve fikirlerin gelişmesi nisbetinde hakikatlerini geliştiren bir kısım değerler vardır. Mesela:

1- İslamiyet, hakikat üzerine kurulmuştur.

2- Delil kılıcını kuşanmıştır.

3- Aklı reddetmez, onunla meşvereti emreder.

4- Vehim ve hayal üzere değil, hakikat tahtı üzerinde durur.

5- Ezelden ebede uzanmış olan hikmetin düsturlarına uyum sağlar, onlarla paralel gider.

Mesela âlemde nizam, mizan, iktisat, temizlik, çalışma… gibi esaslar hükmeder. Bunları hemen her yerde görmek mümkündür. Bütün bunlar İslam'ın da en temel esaslarıdır. Bu din, mensuplarının nizama uymalarını ister. Onları hep ölçüye çağırır. Onlara iktisadı emreder. Yeme içmelerinden başlayıp hemen her işte muktesit olmalarını ister. Ayrıca hem bedenen hem de ruhen tertemiz olmalarını ister. Hayatın bir faaliyet ve hareket olduğunu gösterip her daim çalışmalar yapmalarını talep eder. Bu meyanda "cihadı" emreder. Hem nefisle hem de düşmanla yapılacak mücadeleye teşvikte bulunur.

Bediüzzaman burada İslam Dininin önemli bir özelliğine de dikkat çeker: Bu son ilahi din fikirlerin gelişmesi nisbetinde hakikatlerini geliştirir.

Bunun bir yönü içtihad müessesesidir. Nasslar sınırlı olmakla beraber olaylar sınırsızdır. Bu sınırlı nasslarla sınırsız olaylara çözüm üretebilmek içtihadla yapılır. Mesela içkinin haramlığından hareketle aklı uyuşturan eroin ve kokain gibi uyuşturucular da haram sayılır.

Öte yandan, evrenin sırlarından bahseden âyetler ilimler geliştikçe daha iyi anlaşılmaktadır. Mesela şu âyetin bazı sırları, fen alanındaki gelişmeler sayesinde 19. yy'da anlaşılabilmiştir:

"İnsan, kemiklerini bir araya getiremeyeceğimizi mi sanıyor?

Doğrusu biz, onu parmak uçlarına kadar düzeltmeye kâdiriz."

Âyetin asıl olarak anlattığı, öldükten sonra dirilme olayıdır."Parmak uçlarına kadar"denilmesi, insanın en ince ayrıntılarıyla tekrar yaratılacağından kinâyedir. Öyle ki, parmak uçları bile zayi olmayacak, ne kadar küçük ve dakik de olsa, hiçbir uzuv ve o uzvun şekli değişmeyecektir."