Muhâkemât Dersleri — Sayfa 192

3- Denizleri ulaşımda kullanabilmeleri ve madenleri işleyebilmeleri sayesinde meydana gelen yardımlaşma ve birbirine ulaşma.

Bunları kısaca "iklim, nüfus yoğunluğu, ulaşım ve hammadde avantajı" şeklinde özetlemek mümkündür. Fakat onların bu avantajının günümüzde çok da hükmü kalmamıştır. Şimdi ulaşım vasıtalarının ilerlemesiyle âlem bir tek şehir hükmüne geçtiği gibi, basın-yayın ve internet gibi iletişim ve diyalog vasıtaları sayesinde dünyanın sakinleri bir meclisin ehli hükmündedir. Dolayısıyla onların yükleri ağır, bizimki hafif olduğundan -eğer Allah'ın tevfiki refik olursa- onları yetişip geçmemiz hiç de ütopik bir durum değildir.

Bediüzzamanın bu yorumları yüz yıl evvelinde hayli teorikti. Ama 2023 yılına geldiğimizde bu yorumların isabeti net bir şekilde görülmektedir. İslam Dünyasında ülkemiz ve Malezya gibi bazı ülkeler teknolojide hayli yol almıştır. Mesela ülkemizdeki İHA, SİHA teknolojileri bütün dünya tarafından hayretle ve gıptayla izlenmektedir.

Hâtimenin hâtimesi

Asya'nın bahtını, İslâmiyet'in talihini açacak yalnız meşrûtiyet ve hürriyettir. Fakat şeriat-ı garrânın terbiyesinde kalmak şartıyla…

İslam ve yönetim

Asya'nın bahtını ve İslamiyet'in talihini açacak, yalnız meşrutiyet ve hürriyeti esas almaktır. Ancak bunların dinin ölçüleri çerçevesinde kalması şarttır. Mesela, hürriyet adı altında rezalet yapılmamalıdır. "Hürriyet var" deyip dine ve mukaddesata saldırılmamalıdır. İnsanların dine inanmama hürriyetleri vardır, ama dine küfretme ve saldırma hürriyetleri söz konusu değildir.

Meşrutiyet

Meşrutiyet, hükümdarla yönetilen bir ülkede, hükümdarın ya da bir başbakanın başkanlığı altında bir hükümetin ve yasaları yapan seçilmiş bir parlamentonun bulunduğu yönetim biçimidir. Bediüzzaman özellikle Münazarat isimli eserinde meşrutiyete hayli vurgular yapar. Padişahlık sistemi yerine, ülkenin her tarafından seçilmiş parlamenterlerin olduğu sistemi tercih eder. Bunu "Meşrutiyet-i meşrua" şeklinde kayıtlı olarak söyler. Yani parlamento olmalı, ama o parlamentoda dinin hükümleri çerçevesinde kanuni düzenlemeler yapılmalıdır.