Muhâkemât Dersleri — Sayfa 191

"Onların mallarında dilenci ve mahrum için belli bir hak vardır"âyetinin bildirdiği gibi, zekât miktarı olan mal, gerçekte fakirin hakkıdır. Bu noktadan, zengin olanların zekât verirken minnet etmeye hakları yoktur. Zekât müessesesinin iyi işlediği dönemlerde, zekât verilecek fakirin kalmaması, bu sistemin ne derece başarılı olduğunu gösteren mühim bir göstergedir.

Eğer denilse: Şimdiye kadar Avrupa'yı galip ettiren sebep, bundan sonra neden etmesin?

Cevap: Bu kitabın mukaddimesini mütalâa et. Sonra buna da dikkat et:

Sebeb-i terakkîsi,

- her şeyi geç almak ve geç de bırakmak ve metanet etmek şe'ninde olan burudet-i memleket..

- ve mekân ve meskenin darlığı.. ve sakinlerin kesretinden neşet eden fikr-i mârifet ve arzu-yu sanat..

- ve deniz ve maden ve sair vesâitin müsaadesiyle hâsıl olan teâvün ve telâhuk idi.

Fakat şimdi

- tekemmül-ü vesait-i nakliye ile âlem bir şehr-i vahid hükmüne geçtiği gibi,

- matbuat ve telgraf gibi vesait-i muhabere ve müdâvele ile ehl-i dünya, bir meclisin ehli hükmündedir.

Velhâsıl, onların yükleri ağır, bizimki hafif olduğundan, yetişip geçeceğiz, eğer tevfik refik ola.

Geçmişte Avrupa'nın ilerleme sebepleri

Bediüzzaman "Şimdiye kadar Avrupa'yı galip ettiren sebep, bundan sonra neden etmesin?" sorusuna cevap verirken geçmişte Avrupa'nın ilerleme sebeplerine de dikkat çeker. Bu meyanda şunları nazara verir:

1- Her şeyi geç almak ve geç de bırakmak ve metanet etmek şanında olan memleketin soğuk olması.

2- Mekân ve meskenin darlığı ve sâkinlerin çok olmasından kaynaklanan bilim fikri ve sanat arzusu.