Muhâkemât Dersleri — Sayfa 206

13. Ders:

Kelâmdan çıkarılan hükümler

On birinci Mukaddime

Kelâm-ı vahidde ahkâm-ı müteaddide olabilir.

Bir sadef, çok cevahiri tazammun edebilir.

Söz incileri

Bir sadefin çok cevherleri tazammun etmesi misali, bir kelâmda çeşitli hükümler bulunabilir.

Sadef, incinin kabıdır. Kelam bir sadefse, içindeki mana ve manalar da birer incidir.

Zevi'l-elbâbca mukarrerdir: Kaziyye-i vâhide, müteaddit kazâyâyı tazammun eder. O kaziyyelerin her biri ayrı birer madenden çıktığı gibi, ayrı ayrı birer semere de verir. Birbirinden fark etmeyen, haktan bîgâne kalır.

Mana deryası

Akıl sahiplerince bilinen bir gerçektir: Bir hüküm cümlesi pek çok hükümleri tazammun eder. O hükümlerin her biri ayrı birer madenden çıktığı gibi, ayrı ayrı birer meyve de verir. Bunları birbirinden ayıramayan, gerçeği bulmaktan uzak kalır.

Kaziyye:Hüküm bildiren cümleler için kullanılan bir mantık terimidir.

"Ahmet cömert bir zengindir" dediğimizde

- Ben Ahmed'i tanırım.

- Ahmet zengindir.

- Ahmet cömerttir.

- Ahmet fakir değildir.

- Ahmet cimri değildir,

- Cimri zenginler de var. Herkes Ahmet gibi değil, şeklinde pek çok hükümler çıkarılabilir.