Muhâkemât Dersleri — Sayfa 212

İltizam-ı hilâf ve taassub-u bârid ve meylü't-tefevvuk ve hiss-i taraftarlık ve vehmini bir asla ircâ ile kendine özür göstermek, arzusuna muvâfık olan zayıf şeyleri kavî görmek ve gayrın tenkîsiyle kendi kemâlini göstermek ve gayrı tekzip veya tadlil etmekle kendi sıdk ve istikametini ilân etmek gibi sefil ve süflî emirlerin menşei olan hubb-u nefis ile böyle makamlarda muğâlata ederek çok bahaneler bulabilir.

Hubb-u nefis

Hubb-u nefis,"nefis sevgisi" demektir. Kişi hakikate talip olmak yerine nefsine muhabbetle kendi mülahazalarını esas alırsa hak ve hakikatten uzaklaşır. Bediüzzaman üstteki metinde nefse muhabbetin bir kısım olası tehlikelerine dikkat çeker:

1- Muhalefet etmeyi esas almak

2- Soğuk taassup

3- Üstün gelme meyli

4- Taraftarlık hissi

5- Vehmini bir asla dayandırarak kendini mazur göstermek.

(Mesela "İnsanları kendi hallerine bırakacaksın. Kimseye karışmayacaksın" diyerek sınırsız bir hürriyet taraftarı olan kimse, şu âyeti kendine delil olarak kullanabilir:"Dinde zorlama yoktur!"Evet, dinde zorlama yoktur, ama dinde tebliğ vardır. Öte yandan trafiğe çıkanın uyması gereken kurallar olduğu gibi "Ben Müslümanım" diyenin de uyması gereken kurallar vardır. Okul idaresi dıştaki insanlara bir yaptırım uygulamaz, ama okulun talebelerine uymaları gereken kuralları da hatırlatmaktan geri durmaz.)

6- Arzusuna uyan zayıf şeyleri kuvvetli görmek

7- Başkasını noksan göstermekle kendi kemalini ispata çalışmak

8- Başkasını yalanlamak veya dalalette olduğunu söyleyerek kendi doğruluk ve istikametini ilan etmek.

Bütün bunlar gibi sefil ve süfli durumların kaynağı ise, hakikate taraftar olmak yerine nefsine taraftar olmaktır. Böyle biri, muhatabının yorumu velev hak olsa da kabul etmek istemez, sudan bahaneler bulur.

Bediüzzaman bu kısmı şu mealdeki Arabî ibareyle noktalar:

"Şikâyet sadece Allah'adır."