Muhâkemât Dersleri — Sayfa 223

gerektir. Güya göz yummakla gündüzü gece veya üflemekle güneşi söndürmeye ihtimal vermek gibi bir hareket-i mecnunanede bulundular. Güya onların zannınca, küreviyet-i arza hükmeden, dinde çok mesâile muhalefet ediyor! Onu bahane ederek büyük bir iftirayı ettiler. O derecede kalmadı. Vesveseli ezhanı, iftiranın büyümesine müsait bir zemin bulduklarından, iftirayı o derece büyüttüler ki, ehl-i diyanetin hakikaten ciğerlerini dâğ-dâr ve ehl-i hamiyeti gerd-i terakkiyatından me'yus ettiler.

İfrat ve tefritle hakâik-i İslâmiyeye sürülen lekeler

Dinin gerçekteki durumuyla hayallerdeki durumu bazan birbirinden farklı olabilmektedir. Mesela Kur'ân"İnsan için ancak çalıştığı vardır"dediği halde nice Müslüman tevekkülü yanlış anlayarak "Nasibin varsa çalışmadan da hedefine varırsın" diyebilmektedir. Hâlbuki gerekli çalışma yapılmalı, "Nasipse olur" kısmı sonraya bırakılmalıdır.

Arap dünyasında din algısında meydana gelen bu tür sapmalar bazılarınca"din-i münezzel ve din-i mübeddel"yani "indirilmiş din ve değiştirilmiş din" kavramlarıyla ifade edilmiştir. Aslında dine muhatap olan herkesin onu gerçekte nasılsa öyle algılamaya çalışması gerekir. Ama bu, hem büyük bir kapasite hem de ciddi bir gayret gerektirmektedir.

Bediüzzaman'ın hayatı ta çocukluğundan beri ifrat ve tefrit ile İslâm'ın hakikatlerine sürülen lekeleri temizlemekle ve o elmas gibi hakikatlere cila vurmakla geçmiştir. Buna, pek çok olaylarıyla hayatının seyri şehadet eder. O günlerde dünyanın yuvarlaklığı gibi bedihî bir meseleyi zikreder. Bunun dine mutabık ve muvafık olduğunu göstererek din düşmanlarının itirazlarını ve dini sevenlerin vesveselerini ibtale çalışır. Zaten bu eserinde de ileriki meselelerde ayrıntılı olarak bunu ele almaktadır. Ama gulyabanî gibi hayallere alışan zahirperestlerin dimağları bunu kabul etmeyerek itiraz ederler. Onların zannınca dünyanın yuvarlaklığına hükmeden, dinde çok meselelere muhalefet etmektedir. Onu bahane ederek büyük bir iftirada bulunurlar. O derecede de kalmaz. Vesveseli zihinleri iftiranın büyümesine uygun bir zemin bulduklarından samimi dindarların hakikaten ciğerlerini dağlayacak ve din adına gayret gösteren kimseleri İslam'ın ilerleme çemberinden ümitsiz edecek şekilde iftirayı büyütürler.

Bediüzzaman'ın istikametli yolu savunması karşısında, ifrat veya tefritte yer alanlar tarafından tenkide, hatta iftiraya maruz kalmasına çok da şaşmamak ge