Muhâkemât Dersleri — Sayfa 225

Cahil dost

"Cahil dost, düşman kadar zarar verebilir.">Böyleleri kaş yapayım derken göz çıkaran kimselerdir. Mesela bazı dindarlar, "Dünya yuvarlak değil, düzdür" gibi aslında "Kitap"ta yeri olmayan bir şeyi din adına söyleyebiliyorlar. Böyleleri "cahil dost"tur, düşman kadar zarar verebilirler. Din düşmanlarının inkârlarına cevap verildiği gibi, bu şekilde dini yanlış algılamasıyla bir şekilde istikametli yoldan çıkan ve başkalarını da çıkaranlara cevap verilmeli, din gerçekte olduğu gibi anlatılmalıdır. Bu sebeple Bediüzzaman önceleri yalnız din düşmanlarının tarafına bakıp elindeki elmas kılıçla onların tefritlerini kırarken; sonraları din dostlarının terbiyeleri için, onların avama yakışan ve aşırı olan hayallerine de o kılıcı bir derece iliştirme kararı almıştır.

Eğer çendan böyle şahsî şeylerin böyle mebâhisatta zikirleri lâzım değildir. Fakat şahsiyette kalmadı, medreselerin hayatlarına taalluk eder bir mesele-i umumiye hükmüne geçti. O zâhir-perestler emin olsunlar ki, sa'yleri beyhudedir. Şimdiye kadar böyle avâm-perestâne safsatalarla bizi cahil bıraktılar. Bundan sonra bizi cahil bırakmakla cehlimizden istifade etmek istiyorlar. Olmaz ve olamaz; medreseler hayatlanacaktır vesselâm…

Medreselerin hayatlanması

Hilafet, İslam'ın siyasi yönüyle, medreseler ise İslam'ın eğitim yönüyle alakalıdır. Osmanlının son zamanında medreselerde de bir yozlaşma olduğu görülmektedir. Bediüzzaman medrese geleneğinden gelen bir âlim olarak medreselerde dinin zahirine takılıp kalındığının farkındadır. Bunun önüne geçmek için yoğun bir mesai sarfetmiştir. Bu Muhâkemât eseri de böyle bir mesainin ürünüdür.£"Medreseler hayatlanacaktır vesselâm...">diyerek bu konuda ümitvar olduğunu da göstermektedir.

Gerçekten de medreseler hayatlanmıştır. Gerçi klasik medreseler büyük ölçüde tarihe karışmış, ama onların yerlerini günün şartlarına göre mücehhez kılınan Nur Medreseleri ve emsali medreseler almıştır.

Hem de zâhiriyyûnun efkârını teşviş eden ve hayâlâtını intizamdan çıkaran sıdk-ı enbiyânın delâili yalnız harikulâdelerde münhasır olduklarını itikat etmeleridir.