Muhâkemât Dersleri — Sayfa 238

15. Ders:

Dünyanın yuvarlaklığı

Birinci Mesele

Senin munsıf olan zihnine mâlûmdur ki: Küreviyet-i arz ve yerin yuvarlaklığına muhakkikîn-i İslâm -eğerçi ittifak-ı sükûtî ile olsa- ittifak etmişlerdir. Eğer bir şüphen varsa, Makâsıd ve Mevâkıf'a git. Maksada vukuf ve ıttıla peyda edeceksin ve göreceksin: Sa'd ve Seyyid, top gibi küreyi ellerinde tutmuşlar, her tarafına temaşa ediyorlar.

Küre-i arz

Aslında dünyanın yuvarlak veya düz olması doğrudan dinin meselesi değildir. Din, "Dünyayı kim yarattı? Niçin yarattı?" gibi sorularımıza cevap verir. Onun yuvarlak olup olmaması, fenlerin sahasına girer. Böyle olmakla beraber bu mesele hem Müslüman hem de başka dinlerin din adamlarını hayli meşgul etmiştir. Müslüman din adamları, Avrupa'da "Dünya düzdür" kabulünün olduğu dönemlerde "küre-i arz" tabirini kullanmışlar, onlardan en az beş yüz yıl evvelinde dünyanın yuvarlaklığını nazara vermişlerdir. Ancak İslam dünyasında dinî ilimlerle meşgul olanların az bir kısmı, yakın bir zamana kadar onun düz olduğunu iddia etmişlerdir. Hem de bunu âyetlere dayandırarak…

İşte Bediüzzaman bu açıdan Muhâkemât'ta bu konuya da temas etme lüzumu duymuştur.

Üstte geçen Makâsıd ve Mevâkıf'tan murat, "Şerhu'l- Makasıd" ve "Şerhu'l- Mevakıf" isimli kitaplardır. Bunlar sırasıyla Sa'deddin Taftezani ve Seyyid Şerif Cürcani'nin Kelâm ilmiyle ilgili eserleridir.

Sa'deddin Taftezani(1322-1390), Belağat, Kelâm ve Fıkıh alanında kıymetli eserler vermiş Horasan âlimlerindendir. Bazı eserleri medreselerde ders kitabı olarak okutulmuştur.Seyyid Şerif Cürcani(1340-1413) de Horasan âlimlerindendir.Mevâkıf, 'nin kitabı olup Cürcânî tarafından şerh edilmiştir. Şerhi, asıl kitaptan daha ziyade şöhrete sahiptir.

Bu iki zat eserlerinde dünyanın yuvarlaklığını ifade etmektedirler. Böyle eserlerde "küre-i arz" şeklinde kullanımlar dikkat çekmektedir.