Muhâkemât Dersleri — Sayfa 268

Sonuç olarak şöyle diyebiliriz: Kaf Dağı meselesi o kadar da sınırları net bir konu değildir. Dinin özüne taalluk eden bir konu da değildir. Dolayısıyla bu gibi konularda illa net bir şekilde "şudur" dememiz gerekmez. Olası bakış açıları nazara verilir, "Şöyle olabilir" diye kanaat belirtilir, ama "Mutlaka şudur" şeklinde kestirip atılmaz. Bediüzzaman'ın şu ifadelerini bu meselede de nazara alabiliriz:

"Mesail-i İslâmiyenin tabakatı vardır. Biri bürhan-ı kat'î istese, diğeri bir zann-ı galibî ile iktifa eder. Başkası yalnız bir kabul-ü teslimî ve reddetmemek ister. Öyle ise, esasat-ı imaniyeden olmayan mesail-i fer'iye veya vukuat-ı zamaniyenin her birinde bir iz'an-ı yakîn ile bir bürhan-ı kat'î istenilmez. Belki yalnız reddetmemek ve teslimiyetle ilişmemektir."

Yani İslamî meselelerin tabakaları vardır. Biri kat'î delil istese, diğeri bir zann-ı galibî ile yetinir. Başkası yalnız teslimiyetle bir kabul ve reddetmemek ister. Öyle ise, imani esaslardan olmayan fer'i meseleler veya gelecekle ilgili olayların her birinde tam bir iz'an ile kat'î bir delil istenilmez. Böyle meselelerde yalnız reddetmemek ve teslimiyetle ilişmemek yeter.