Muhâkemât Dersleri — Sayfa 298

çadırları gibi yeryüzü sahrasında kurulmuş ve yer yer de büyük çadırlar bunların arasına yerleştirilmiş" denilse, böyle bir tasvir Arapların hayalî olan üslûplarından uzak düşmeyecektir.

Hem de eğer vehimle bu kasr-ı müşeyyed-i âlemden tecerrüt edip uzaktan hikmet dürbünü ile mehd-i beşer olan yere ve sakf-ı merfû olan semaya temaşa edersen, sonra silsile-i cibâlde temessül ve etraf-ı semaya temas eden daire-i ufuk ile mahdut olan semayı, bir fustat gibi yerin üstüne vaz ve cibâl evtâdıyla raptolunmuş bir çadır kubbesini tahayyül ve tevehhüm edersen, müttehem edemezler. Sekizinci Mesele'nin tenbihinde bir-iki misal daha gelecektir.

Yeryüzü çadırı

Hayalen bu muhteşem âlem sarayından sıyrılıp, uzaktan hikmet dürbünüyle insanın beşiği olan yere ve yüksek bir tavan olan semaya bakılsa şöyle tahayyül ve tevehhüm edilebilir: Dağ silsilesinde temessül eden ve ufuk dairesi ile sınırlı olan sema, sanki büyük bir çadır gibi yerin üstüne konulmuş ve dağlar direkleriyle yere tutturulmuş bir çadır kubbesidir.

Bediüzzaman'ın üstteki ifadelerinde hayli dikkat çeken tabirler vardır.

Kasr-ı müşeyyed-i âlem:Muhteşem âlem sarayı. Bu ibareyle âleme baktığımızda sınırlarını bilemediğimiz şu âlem kendi içinde bütünlüğü olan muhkem bir saray olarak görülür.

Mehd-i beşer:İnsanın beşiği. Yeryüzü insanın beşiği gibidir. Kur'ân bunu şöyle anlatır:

"O(Allah) ki arzı size bir beşik yaptı."

Beşik, bebek içindir. Demek bu insan yeryüzünde nazenin bir bebek gibidir. Bediüzzaman insanın zaaf ve aczini ifade ederken şöyle der:

"İnsan şu kâinat içinde pek nazik ve nazenin bir çocuğa benzer. Za'fında büyük bir kuvvet ve aczinde büyük bir kudret vardır. Çünki o za'fın kuvvetiyle ve aczin kudretiyledir ki, şu mevcudat ona musahhar olmuş."

Yeryüzü bir beşik olunca, insan da elbette o beşikte£"nazik ve nazenin bir çocuktur.">