Muhâkemât Dersleri — Sayfa 31

çok da fazla bilmiyor, hatta kulaktan dolma bilgilerle yanlış biliyordu. Böyle olunca, özellikle İslam'ın bilinmesi noktasında büyük ölçüde cehalet söz konusuydu.

3-Taassub

Taassub, yanlışı doğru sanmak ve bunun böyle olduğunu savunmaya kalkışmaktır. Mesela iki kere ikinin dört ettiğinde ısrarcı olmak taassub değil, salabettir. Ama bunun dışında bir rakamı söyleyip bunda ısrarcı olmak taassubun ta kendisidir.

Taassubta bir kimsenin kendi inancından ve kendince hakikat kabul ettiği görüş ve kanaatten başka olan inanç- görüş ve kanaatlere ve bunları taşıyanlara karşı düşmanlık beslemek ve onları boğup susturmaya kalkışmak refleksi vardır.

"Taassup, bir nevi fanatizmdir. Fanatik kişi, kendisinin hakikatin tek temsilcisi ve vasıtası olduğuna inanır. Fanatizmi karakterize eden en önemli özellik, müsamahasızlıktır."

"Taassup, taklitten neş'et eder."

İslam camiasında£"Dinde hassas, muhakeme-i akliyede noksan">bazı dindar kişilerin zaman zaman fanatizme varan davranışları olmuştur ve olmaktadır. Fakat Müslümanlar içinde çok az bir azınlığı temsil eden bu tür kimselerden dolayı umum Müslümanları taassupla, fanatiklikle suçlamak büyük bir haksızlıktır. Böyle olmakla beraber her nedense bu kelime, din düşmanları veya dinde lakayt insanlar tarafından dindar kişilere bir yafta şeklinde kullanılır olmuştur.

Dindarlıkla taassubu karıştırmamak lazımdır. Koyu dindar, mutaassıp olmayabileceği gibi, dindar olmayan bir kişi taassup içinde olabilir. Mesela, ideolojik taassup... İdeolojiler devlet yönetimi ile ilgili olduğu için ideolojilerdeki taassup hürriyetler için en büyük tehlikedir. Diktatörlüklerin temelini, ideoloji taassubu teşkil eder.

4-Din adamlarının saltanatı

Orta çağda ruhban sınıfının insanlar üzerinde ileri düzeyde etkileri vardı. Öyle ki siyasi iktidarları bile onlar şekillendiriyorlardı.