Muhâkemât Dersleri — Sayfa 32

Ortaçağ Hristiyan felsefesine"skolastik felsefe"adı verilir. Skolastik felsefe, latince "schola" (okul) sözünden gelme bir Hristiyanlık okulu felsefesidir. Bu felsefe, Hristiyan din adamlarını yetiştiren manastır ve katedral okullarında gelişir. Düşüncenin önünü açmak için değil, öğrenmek ve öğretmek için işlenmiş, sistemleştirilmiş bir teolojidir.

Bu teolojide, kilise denetiminde okullar açılıp Hristiyanlık esaslarının tek taraflı olarak verilmesi vardır. Nass (dogma)lara körü körüne bir bağlılık söz konusudur. Bu felsefede doğrular önceden bellidir. "Anlayayım diye inanıyorum" görüşü hâkimdir.

Bin yıllık bir dönemi içine alan skolastik, statik bir yapıya sahiptir. Gerçeği ve doğruyu araştırmak diye bir endişesi olmadığından, bu felsefe mensupları bağnaz, tutucu, dar görüşlü, akla ve ilme önem vermeyen kimseler olarak tarihe geçmişlerdir.

5-Çeşit çeşit istibdat

İstibdat, despotluktur. Baskı kurmak, başkasına söz hakkı ve tercih hakkı tanımamaktır. İlmî istibdat, siyasi istibdat, manevi istibdat, askeri istibdat gibi kısımları vardır.

İlmî istibdat, sadece kendi görüşünün doğru olduğunu kabul edip, bunları başkalarına da dikte ettirmektir. İslam coğrafyasında çıkan Mu'tezile ekolünün devlet desteği de alarak 200 yıl boyunca din adına "Kendi doğrularını" kabul ettirmeye çalışması, ilmî istibdada bir örnektir.

Siyasi istibdat, mevcut otoritenin halka hak ve hürriyetlerini vermeyip, ülkeyi zorbalıkla yönetmesidir.

Manevi istibdat, psikolojik baskı kurmaktır. Günümüzde sıkça kullanılan"Mahalle baskısı"bunun bir şubesidir. İslam'ın esasları istibdada zıt olmakla beraber, her nasılsa İslam âlemi tarih boyunca çeşit çeşit istibdatlardan kurtulamamıştır.

İstibdatla hükmetmenin zıddı, meşverettir.Meşveret, yapılacak işler hususunda ehil kişilere danışmaktır. Kur'ân-ı Kerim'in 114 suresinden biri olan Şûra suresi, adını meşveretten almaktadır. İlgili surenin otuz sekizinci âyeti, kâmil mü'minlerin vasıflarını zikrederken şunu da nazara verir:"Onların aralarındaki işleri şûra(meşveret)iledir."

Cenab-ı Hakk'ın insanı yaratırken meleklere"Ben yeryüzünde bir halife kılacağım"demesinde insanlara meşveret dersi vardır.