Muhâkemât Dersleri kitabının 332. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

22. Ders:

Fikir - His Dengesi

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

اَلطَّيِّبَاتُ لِلَّهِ وَ الصَّلَوَاتُ عَلَى نَبِيِّهِ

"İkinci Makale, belağatın ruhuna taalluk eden birkaç meselenin beyanındadır."

Her türlü tayyibat Allaha ve her türlü salavât da Onun nebisinedir.

Bediüzzaman"Tayyibat"ifadesini "Kâmil insanların ve mukarreb meleklerin nurani ve yüksek ibadetleri" olarak açıklar.

Peygambere olan"Salavât"ise, ona Allahtan rahmet ve yüce makam dilemektir.

Belâğat, fasih bir sözün "mukteza-yı hale mutabık" (halin gereğine uygun) olarak söylenmesidir. Mesela, bir düğün merasiminde yapılacak konuşma ile bir cenaze merasiminde yapılacak konuşma elbette farklı olmalıdır. Birincisinde evliliğin faziletlerinden, ikincisinde ise ölümün güzelliklerinden söz etmek mukteza-yı hale mutabakat olur.

Belâğatın üç bölümü vardır:

1- Meâni

2- Beyan

3- Bedi'

Meâni: Sözün yerinde kullanılması, muhatabın hâline uygun olarak söylenmesidir. Belâğat, bir nevi terzilik sanatıdır. Meâni ise, terzinin muhatabına göre elbise dikmesidir. Mesela zeki insana veciz konuşmak, avamdan olanlara ayrıntılı anlatmak, çocukla konuşurken çocuklaşmak, âlimle ilmî bir sohbet yapmak, sözü kabule müsait olanlara nasihat etmek, inatçı kimselere delil getirerek söylemek… gibi durumlar meâni ile ilgilidir. Tahiru'l-Mevlevî bu konuda şu güzel örneği verir:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 332

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı