Muhâkemât Dersleri — Sayfa 333

اَلطَّلاَقُ مَرَّتَانِ "Boşamak iki kere olur." âyettir, ama nikâh meclisinde okunmaz."

Beyan: Bir anlamı değişik yollarla ifade etmenin usûl ve kaidelerinden bahseder. Bir terzi, elbiseyi farklı modellerde dikebildiği gibi, bir konuşmacı da aynı manayı çeşitli şekillerde anlatabilir. Mesela, "Ahmed'in uykusu var" denilebileceği gibi, aynı mana "Ahmed'in gözünden uyku akıyor" şeklinde bir mecazla veya "Ahmet, dün gece beşik sallamış" şeklinde bir kinayeyle de anlatılabilir.

Bedi': Lafız ve mananın süslenmesidir. Terzinin, müşterisinin endamına göre diktiği elbiseyi, daha güzel göstermek için yer yer süslemesi gibidir.

Tarih lisân-ı teessüfle bize ders veriyor ki: Saltanat-ı Arab'ın câzibesi ile Âcam, Araplara muhtelit olduklarından, kelâm-ı Mudarî'nin melekesi denilen belâgat-ı Kur'âniye'nin madenini müşevveş ettikleri gibi; öyle de, Acemlerin ve acemîlerin belâgât-ı Arabiye'nin sanatına girdiklerinden, fikrin mecrâ-yı tabiîsi olan nazm-ı maânîden, zevk-i belâgatı nazm-ı lafza çevirmişlerdir. Şöyle ki:

Kelâm-ı Mudarî

Türkçe için İstanbul lehçesi esas olduğu gibi, Arapça için de Mudar kavminin lehçesi esastır, Kur'ân-ı Kerim onların hissiyat ve mizacına uygun üslûpla gelmiştir. Arab'ın saltanatının cazibesiyle, Arap olmayanlar Araplara karıştıklarından; Kelâm-ı Mudarî'nin melekesi denilen Kur'ân belâğatının madenini müşevveş ettikleri gibi, öyle de acemler ve acemîler Arap belâğatının sanatına girdiklerinden fikrin tabiî mecrası olan manayı nazmetmek yerine, belâğatın zevkini lafzı nazmetmeye çevirmişlerdir.

Âcam,"Acemler" demektir. İranlılar için kullanımı yaygın olmakla beraber "Arap olmayanlar" manası da vardır, burada bu şekilde kullanılmıştır

Efkâr ve hissiyatın mecrâ-yı tabiîsi nazm-ı maânîdir.

Nazm-ı maânî

Fikirlerin ve hissiyatın tabiî mecrası, manaları nazmetmektir. İnsan, düşünen ve konuşan bir varlıktır. İnsanda hem fikir hem his yönü vardır. Bunlardan biri akla,