Muhâkemât Dersleri — Sayfa 352

Elbette onun sanatı onu şöyle söylettirecek:

"Kelâm-ı belîğ,

- ilim denilen çömleklerde pişirilen

- ve hikmet denilen büyük küplerde duran

- ve fehim denilen süzgeç ile süzülen âb-ı hayat gibi bir mânâyı,

- zürefâ denilen sâkiler döndürüp efkâr içer;

- esrarda temeşşî etmekle, hissiyatı ihtizaza getiren kelâmdır.

Meyhane mazmunu

'nda bazı kavramları ifade etmek için klişeleşmiş (kalıplaşmış) sözler vardır. Bunlara"Mazmun"denilir. Meyhane mazmunu da bunlardan biridir. Bediüzzaman üstteki ifadelerinde hayli cesur bir şekilde "Meyhane mazmunu" kullanmaktadır.

Bediüzzaman gibi bir âlimin, Tefsir Usûlü olarak yazdığı eserinde beliğ kelâmın tarifinde böyle bir mazmuna yer vermesi ilk bakışta garip gelebilir. Ama divan edebiyatına aşina olanların gayet iyi bildikleri gibi, bu tarz anlatım eskiden beri vardır. Burada kullanılan mazmunlar, semboliktir. Cama bakmak yerine camın ötesine geçebilmek lazımdır. Cama baktığımızda lekeleri görürüz. Ama camdan ilerine bakarsak, güzellikleri seyrederiz.

Üstteki metinde yer alan ifadelerle baktığımızda beliğ kelâmın şu özellikleri taşıdığını görürüz:

- İlim çömleklerinde pişirilir,

- Hikmet denilen küplerde bekletilir,

- Fehim süzgeciyle süzülür.

- Âb-ı hayat gibi bir manayı zarif sunucular takdim eder,

- Fikir bunları içer,

- İnsanın içinde bunlar dolaşır ve hisleri harekete geçirir.

Bunları kısaca şöyle açabiliriz:

Bir kelâmın beliğ olabilmesi için her şeyden önce ilme dayanması gerekir. Ama bu bilgi ham olmamalı, pişmeli ve kıvamını bulmalıdır.

Bu bilgi hikmet seviyesine ulaşmalıdır. Zira her bilgi, hikmetli olmayabilir. Bilgidir, ama hikmetli değildir. Hikmet ise, o bilginin faydalı olması, hale muvafık olması gibi halleridir.

Öte yandan her hikmetli söz her yerde söylenmez. "Sözü süz de söyle"denilir. Her bildiğimizi hemen söylemek faydalı olmayabilir. İyi bir hatip, neyi nerede söyleyeceğini iyi bilir. Yerinde ve yeterince konuşur.