Muhâkemât Dersleri — Sayfa 355

Akif'in£"Bedrin aslanları ancak bu kadar şanlı idi">ifadesinde de Bedir Savaşının kahramanlarıyla ilgili hayli şeyler hatıra gelir.

Tenbih:

Üslûp merâtibi pek mütefâvittir. Bazen o kadar latîf ve rakîktir ki, nesîm-i seherden daha âheste eser. Bazen o kadar gizli oluyor ki, bu zamanın harbinin diplomatlarının desâis-i harbiyelerinden daha mesturdur. Bir diplomatın kuvve-i şâmmesi lâzımdır, tâ istişmam edebilsin.

Ezcümle: Yâsin sûresinde مَنْ يُحْيِى الْعِظَامَ وَ هِىَ رَمِيمٌ şive-i ifadeden, Zemahşerî مَنْ يَبْرُزُ اِلَى الْمَيْدَانِ üslûbunu istişmam etmiştir. Evet, insan isyanla Hâlık'ın emrine karşı mânen müdafaa ve mübâreze eder…

Üslûp mertebeleri

Üslûp mertebeleri çeşit çeşittir. Bazan o kadar latîf ve incedir ki, seher yelinden daha aheste eser. Bazan o kadar gizli oluyor ki, bu zamanın savaş diplomatlarının savaş desiselerinden daha şifrelidir. Bir diplomatın koku alma hassasiyeti lâzımdır, tâ koklayabilsin. 1974'de ülkemizin gerçekleştirdiği Kıbrıs Barış harekâtının 2. merhalesi "Ayşe tatile çıksın" ifadesiyle başlatıldı. Ayşe, dönemin Dışişleri Bakanı Turan Güneş'in kızının adıdır. Daha önceden belirlenen "Ayşe tatile çıksın mı?" parolası dönemin Başbakanına söylenerek teyit alınmış, harekât başlatılmıştır.

Bediüzzaman üslûptan asıl maksadı hissetmeye"Çürümüş kemikleri kim diriltecek?"âyetinin yorumunu misal verir. Zemahşerî, bu ifadenin söyleyiş tarzından, "Var mı meydana çıkacak? Haydi diriltsin de görelim" tarzında bir meydan okuma kokusu almıştır. Gerçekten de insan isyanla Hâlıkın emrine karşı manen kendini savunur ve Allah ile bir nevi düelloya girer.

Üslûb mertebelerinin çeşitli oluşuna şu cihetten bakabiliriz: Zâhir çoğu kere aldatıcıdır. Görünüşte metheden biri, gerçekte tenkit ediyor olabilir. Edebî sanatlardan olan tehekküm, konumuza iyi bir örnektir.Tehekküm, görünüşte ciddi, gerçekte alaydan ibaret olan eğlenmektir. Ta'rizin acı ve ağır kısmıdır. Cimri insana, "Maşallah, Hâtem-i Tâi gibi..."; korkak insana, "Ne kadar da aslana benziyor!"; kötü ahlâklıya "Rezalette onunla yarışılmaz" şeklinde ifadeler, birer tehekküm örneğidir.