Muhâkemât Dersleri — Sayfa 38

"Din - İlim Çatışması" konusunu, şu cümlelerle noktalamak istiyoruz:

Din adamlarıyla ilim adamlarının çatışması zaman zaman görülen bir olay olmakla beraber, gerçek manada semavi bir dinin, doğru bir ilimle çatışması düşünülemez. Özellikle, son semavi din olan İslam'ın mukaddes kitabı Kur'ân, gönderildiği şekliyle devam ettiğinden, Kur'ân'ın gerçeklerinin bilimin gerçeklerine ters düşmesi söz konusu olamaz. Zira Kur'ân ve kâinat ikizdirler. Biri Allah'ın kelâm sıfatının, diğeri de irade sıfatının tecellisidir. İlimler, kâinatın sırlarını ortaya koymaya çalışırlar. Bu ilimler, kâinatı yaratan zatın kelâmına nasıl aykırı olabilir? Şayet aykırı bazı şeyler görülüyorsa ya Kur'ân iyi anlaşılmamıştır ya da ilim adına ortaya konulan sonuçların yeniden gözden geçirilmesi gerekir.

Aferin maarifin himmet-i feyyâzânesine ve fünûnun himmet-i merdânesine ki;

-meyl-i taharrî-i hakikat

-ve muhabbet-i insaniyet

-ve meyl-i insaf olan hakâiki teçhiz ederek o mânilere gönderip zîr ü zeber etmiş ve ediyor.

İslam'ın önündeki engellerin kalkışı

İslam'ın geçmişte her yere hükmetmesini önleyen sekiz mani, şu üç hakikatle yerle bir olacaktır:

1-Gerçeği araştırma meyli

2-İnsanlık sevgisi

3-İnsaf meyli

Bu meyilleri harekete geçiren, maarif ve fenlerdir. Bilgi gittikçe yaygınlaşmakta ve bilgiye ulaşım kolaylaşmaktadır. Fenler ise kâinatı en ince ayrıntılarına kadar araştırmakta, insanları doğru bilgiye ulaştırmaktadır.

1-Gerçeği araştırma meyli

İnsan mükerrem bir tabiata sahip olduğundan fıtraten gerçeği arar. Gerçeklerin "Günün birinde ortaya çıkmak" gibi bir tabiatı vardır. Dolayısıyla, gerçeklerin sürekli olarak gizli kalması düşünülemez. İnsanlık âleminde bilimin hükmetmesi, bütün meselelerini akla kabul ettiren İslam'ın daha iyi anlaşılmasına yol açacaktır. Nitekim gerçeği araştıran nice gayr-i Müslim, 20. yüzyılda ve onun devamında İslam'ı din olarak seçmişlerdir.