Muhâkemât Dersleri — Sayfa 398

Hem de gaye olduğundan اِلَى ve حَتَّى lafızlarını ister.

İllet ve zarf olduğundan لاَمْ ve فِى lafızları dahi ister.

وَ الشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ gibi.

İşte sermeşk; sen de kıyas edebilirsen et.

Harf-i cerlerin dünyası

Bu kısımda harf-i cerlerin kullanımı nazara verilmektedir.Harf-i cer: "Kitaba, kitabı, kitapta, kitaptan…" örneklerinde olduğu gibi, Türkçede isme bitişik olarak gelen eklerin Arapça karşılığı olan harflerdir. "Güneş de kendi müstekarrı için akıp gider."âyetinde olduğu gibi.

"Bir harften de ne çıkar?" dememek gerekir. Bu harfler neredeyse bütün cümlelerimizde yer alırlar. Doğru kullanıldıklarında kelamı güzelleştirir, manasını muhkem yaparlar. Özellikle Fıkıh ilminde ve Kur'ânın i'cazını anlatmada bu harflerden ziyadesiyle istifade edilir. Misal olarak şu âyette yer alan harf-i cerdeki inceliğe bakabiliriz:

"O(Allah), yeryüzünde ne varsa hepsini sizin için yarattı."

"Sizin için yarattı"denilmesi "Sizden dolayı" manasınadır. İnsanlar, maişetleri için doğrudan veya dolaylı olarak her şeyden istifade ederler. Ayrıca, yaratılanları tefekkür ile istidlalde bulunur, ibret alırlar. Âyette eşyanın sırlarını araştırmaya bir teşvik vardır. Faydası henüz tesbit edilmeyen bir şey, ilerde çok faydalı olabilir. Nitekim petrol, son iki yüzyılda kullanılmış, daha önceleri ise nimet oluşu farkedilmemiştir. Yerin içi, -petrol misali- daha nice nimetlerle dopdoludur, bunlar da gelecekteki insanlar için depolanmıştır ve onları beklemektedir.

Bediüzzaman âyetteki فِي harf-i cerindeki bir inceliğe şöyle dikkat çeker:

"Faraza عَلَى harf-i ceriyle "arzın üzerinde" denilmeyip فِي harf-i ceriyle "arzda, arzın içinde" denilmesi ekser faydalı şeylerin arzın batnında olmasına bir işarettir. Hem, onun içinde olanları araştırmaya bir teşviktir.

Beşerin arzın madenlerinden ve maddelerinden tedricen istifadesi, o arzda ebna-i müstakbelin omuzundaki hayat yükünün baskısını hafifletecek gıda ve benzeri nice maddeler ve unsurlar olduğuna delâlet eder."