Muhâkemât Dersleri — Sayfa 409

31. Ders:

Kelâmın Selâseti

Onuncu Mesele

Kelâmın selâseti ise:

- Bir derece hissiyattan tafralık

- ve iştibak etmemek..

- ve tabiatı taklit..

- ve harice temessül..

- ve mesîl-i garazda sedad..

- ve maksat ve müstekarrın temeyyüzüdür.

Kelâmda akıcılık

Kelâmın selaseti, onun coşkun akan nehirler misali akıcılığını ifade eder. Bediüzzaman bunun gerçekleşmesi için şu noktalara dikkat çeker:

1- Bir derece hissiyattan tafralık etmemek.

2- Konuyu dağıtmamak.

3- Tabiatı taklit etmek.

4- Dış dünyanın kelâma yansıması.

5- Asıl garaza odaklanmak.

6- Maksadın ve hedefin ne olduğunun belli olması.

Bunlar önce birer başlık halinde zikredilmiş, devamında ise tek tek açıklanmıştır. Belağatta buna"Tafsil ba'de'l-icmal"denilir. Bir şeyi önce kısaca zikredip sonra ayrıntılarıyla anlatmak muhatabın zihnini harekete geçirir. Muhatap "Acaba bu ne demek?" diye merak eder.

Şöyle ki: Kelâmda hissiyat da tamam olmadan çifte atmak, başkasıyla mezcetmek, selâsetini tağyir eder.

Ve nizamsız iştibaktan tevakki ve maâni-i müteselsilede tederrüç lâzımdır.

Hem de sanat-ı hayaliyesiyle tabiata şâkirtlik etmek gerektir. Tâ tabiatın kavânîni onun sanatında in'ikâs edebilsin.