Muhâkemât Dersleri kitabının 414. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

Kovulmaları için her taraftan taşa tutulurlar.

Ve onlara sürekli bir azap vardır."

İşte, bir kelâmda da vehim şeytanlarının ona saldırmasına engel olmak gerekir. Sema nasıl muhkem burçlarla doludur ve o burçlarda melekler vardır. Melekler, yukarıya yükselmek isteyen şeytanlara semavi mancınıklar olan "şihablar" ile mukabelede bulunurlar, böylece şeytanları püskürtürler. Benzeri şeklide kelâm o burçlar gibi muhkem olmalı, şeytan misal vehimler o kelâma saldırdığında şihab misal kayıtlar ve mukadder sorulara cevaplar o vehimleri kovmalı ve geldiği yere göndermelidir.

Mevzu ve mahmulün takyidi

Mevzu ve mahmul, Türkçedeki özne ve yüklemdir. Bunları kayıtlamadan söylediğimizde itirazlar gelebilir, yanlış anlamalar olabilir. Kayıtladığımızda ise bunların önüne geçmiş oluruz. Sözgelimi, "Sebze ve meyve çok ucuz" dediğimizde, bazı muhataplar itiraz edebilir. Ama "Adana'da sebze ve meyve çok ucuz" dediğimizde, itiraz kapısını kapatırız. Keza "Matematik kolaydır" dediğimizde pek çok insan "Hayır, kolay değildir" diye tepki verebilir. Ama burada "Çalışana" kaydını getirirsek tepkilerin önüne geçmiş oluruz.

Tavsif yoluyla kayıtlamak

"İnsan fayda ve zararını bilmiyor" dediğimizde bazı itirazlar gelebilir. Ama "Gaflette olan insan fayda ve zararını bilmiyor" dersek, belli bir kayıtla kayıtlamış ve itiraz cihetini engellemiş oluruz.

Mukadder suale cevap

Beliğ bir insan, konuşması esnasında muhatapların zihinlerinde oluşması mümkün soruları da nazara almalı ve onlara cevap olacak hususlara söz esnasında temas etmelidir. Mesela konuşmacı "Muhtaçlara yardım edin" dedikten sonra, muhatapların zihninde oluşan "Niçin?" sorusuna "Çünkü…" diyerek devam ederse daha ikna edici ve daha etkili olur.

Kur'ânda iyi insanların cennetteki durumuna şöyle dikkat çekilir:

"Ebrâr(iyi insanlar), hiç şüphe yok ki katkısı kâfûr olan(Cennet şarabı dolu) bir kadehten içerler.(O içeceğin katığı olan kâfur)bir pınar ki ondan Allah'ın has kulları içer. Onu(istedikleri yere) kolayca akıtırlar."

Onlara verilecek bu mükâfatı anlatmanın akabinde şöyle denilir:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 414

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı