Muhâkemât Dersleri — Sayfa 413

Demek, kelâm meyvedar bir ağaçtır. Cinayet ve ictinâdan himayet etmek için dikenleri ve süngüleri dizilmişler.

Güya o kelâm, birçok münazaratın neticesi ve pek çok muhâkematın zübdesi olduğundan, gayet ulvî olarak evhamın şeyatîni, istirâk-ı sem' edemezler, eğri nazar ile bakamazlar. Güya mütekellim altı cihetini nazara alıp etrafına bir sur çekmiştir. Yani,

- mevzu veyahut mahmulün takyidiyle,

- veyahut tavsifle,

- veyahut başka cihetle vehmin hücumuna müsait noktalarda birer müdafi müheyya ederek, baştan aşağıya kadar mukadder suallere cevap hükmünde olan kuyudatıyla mücehhez etmektir.

Eğer buna misal istersen, şu kitap bitamamihî buna uzunca bir misaldir. Lâsiyyema, Makale-i Sâlise en parlak bir misaldir.

Konuyu dört başı mamur takdim edebilmek

Bediüzzaman üstte kelâmı meyvedar bir ağaca benzetir. Bu ağacın saldırıdan ve koparılmadan koruması için dikenleri ve süngüleri vardır. Güya o kelâm, birçok münazaraların neticesi ve pek çok muhakemelerin özü olduğu için gayet ulvî hale geldiğinden vehim şeytanları kulak hırsızlığı edemezler, eğri nazar ile bakamazlar. Güya mütekellim altı cihetini nazara alıp, etrafına bir sur çekmiştir. Yani,

- mevzu veyahut mahmulü takyid ile

- veyahut tavsif ile

- veyahut başka cihetle vehmin hücumuna uygun noktalarda birer savunmacı bırakarak, baştan aşağıya kadar mukadder suallere cevap hükmünde olan kayıtlarıyla donatmaktır.

Bu eser bütünüyle buna uzunca bir misal hükmündedir. Özellikle de Üçüncü Makale en parlak bir misaldir.

Vehim şeytanlarının kulak hırsızlığı

Kur'ân-ı Kerimde şeytanların yukarı âlemlere yükselip oralarda konuşulanlara kulak hırsızlığı yapmaları nazara verilir. Mesela şöyle buyrulur:

"Muhakkak ki biz, dünya semasını(yakın semayı) yıldızlarla süsleyip donattık.

Onu itaatten çıkan her şeytandan koruduk.

Onlar, mele-i âlâyı(yüce topluluğu - ileri gelen melekler topluluğunu) dinleyemezler.