Muhâkemât Dersleri — Sayfa 412

32. Ders:

Beyanın selâmet ve sıhhati

On birinci Mesele

Beyanın selâmet ve sıhhati ise; hükmü, levazım ve mebâdisiyle ve âlât-ı müdafaasıyla isbat etmektir. Şöyle ki:

- Bir hükmün levazımını ihlâl etmemek, rahatlığını bozmamak ve nazara almak

- ve mebâdîsinden istimdad-ı hayat etmek için müracaat etmek

- ve hücum eden evhamın itirazatına mukabele edecek sual-i mukaddere cevap olan kuyudatıyla tekallüt etmek gerektir.

Hükmün isbatı

Bediüzzaman beyanın selâmet ve sıhhatinde üç şeye dikkat çeker:

Hükmü

1- o beyanın lazımlarıyla,

2- temel esaslarıyla

3- ve müdafaa aletleriyle isbat etmektir. Şöyle ki:

1- Bir hükmü ifade ettiğimizde o hükmün bir kısım lazımları olur. Bunları ihlâl etmemek, rahatlığını bozmamak ve gereklerini nazara almak lazımdır.

2- Vardığımız hükme ulaşmak için bir kısım ilkeler ve esaslar vardır. Bunlardan destek almak ve bunlara müracaat etmek gerekir.

3- Vardığımız hükme hücum eden bir kısım vehimler olur. Muhatapların zihinlerinde bazı itirazlar bulunur. Bunlara mukabele edecek şekilde hükmü mukadder suallere cevap olan kayıtlarla donatmak gerekir.

Mücerret iddiayla bir yere varılmaz. Ele alınan konu neleri anlatmayı talep ediyor, ne gibi esasları zikretmeyi istiyor ve hangi cihetlerinin savunulmasını gerektiriyorsa bunların gerekleri yerine getirilmelidir. Mesela miraç gibi bir konuyu takdim ederken "meleklerin varlığı" gibi miracın lazımı olan konuları da ele almak,£"Eşya görülenlerden ibaret değildir">gibi esaslara dikkat çekmek, "Miraç ruhani bir olaydır" şeklinde konuyu basite indirgemeye çalışanlara da cevaplar vermek gerekir.