Muhâkemât Dersleri — Sayfa 435

- Bazen şairler de ilâhî feyiz ve ilhamla yazdıklarına işaret etmek için sözlerini âb-ı hayat olarak takdim ederler.

Vicdanın esrarengiz olan nutk-u beliğanesi

Vicdan, insanın içinde bulunan ahlâkî otorite, ahlâkî değerler ve eylemler hakkında hüküm verme ve yargılama yeteneğini ifade eder.

Bediüzzaman vicdanı£"İnsanın şuur sahibi fıtratı">olarak değerlendirir.

İnsanın vicdanı fıtri olarak Allaha yöneliktir. Ayçiçeğinin güneşe yönelmesi misali, fıtratı bozulmamış bir vicdana sahip olan kişi, şu âlemi yaratan yüce yaratıcıya yönelir. Kâinatta her varlık Allah'ı gösterdiği gibi, vicdanın şu esrarengiz hali de "Allah.. Allah.." diye ilanatta bulunmaktadır.

İşaret:

Bu kelime-i şehadetin iki kelâmı birbirine şahid-i sâdıktır ve birbirini tezkiye eder.

Evet, ulûhiyet nübüvvete bürhan-ı limmîdir.

Muhammed (aleyhisselâm), Sâni-i Zülcelâl'e zâtıyla ve lisanıyla bürhan-ı innîdir.

Şahid ve meşhud

Kelime-i şehadetin iki kelâmı birbirine doğru birer şahittir ve birbirini tezkiye eder. Ulûhiyet peygamberliğe bürhan-ı limmîdir. Muhammed (aleyhisselâm), Sâni'-i Zülcelal'e zâtıyla ve lisanıyla bürhan-ı innîdir.

Bürhan-ı limmî,"Ateş varsa dumanı da vardır" demek gibi, müessirden esere, sebeplerden neticelere yapılan istidlâldir.

Bürhan-ı innî ise, dumanın varlığından ateşin varlığına delil getirmek gibi, eserden müessire, neticelerden sebeplere yapılan istidlâldir.

Buna göre şu sonuca ulaşırız: "Madem Allah var, o halde peygamberle kendini tanıtacak, fermanlarını bildirecektir." Keza, "Madem peygamber var, elbette Onun davasının esası olarak Allah da vardır."