Muhâkemât Dersleri — Sayfa 438

İşaret:

Gayr-i mütenahi olan mârifetullah, böyle mahdut olan kelâma sığışmaz. Binaenaleyh, kelâmımdaki iğlâkın mâzur tutulması mercûdur.

Marifetullah

Marifetullah, Allah'ı tanımak demektir. O'nun varlığını bilmek ayrı, isim ve sıfatlarıyla O'nu tanımak ayrıdır. Allah'ı tanımanın belli bir sınırı yoktur, mahdut bir kelamla Onu hakkıyla anlatabilmek elbette mümkün değildir.

Gayeler ötesi bir gaye olan marifetullah, en geniş ve en nurani bir fendir. Bütün gerçek ilimlerin esası, madeni ve ruhudur.

Tenbih:

Bervech-i âtî kelâmdan maksat, muhakeme ve muvâzenenin tarikini göstermektir. Tâ ki, mecmuunda hakikat tecellî etsin. Yoksa zihnin cüz'iyeti sebebiyle, o mecmuun her bir cüzünde neticenin tamamını taharrî etmek, kuvve-i vâhimenin tasallut ve tereddüdüyle hakikati evham içinde setretmektir.

Muhakeme ve muvazenenin yolunu göstermek

İnsanların maddi gıdaya ihtiyaçları olduğu gibi, Allah'ı kemaliyle tanımaya da ihtiyaçları vardır. Ama tarih boyu insanların çoğu -her ne kadar Allaha inansalar da- Onun sıfatlarında hata etmişlerdir. Bediüzzaman buna şöyle dikkat çeker:

"Kâfirler Allah'ı inkâr etmiyorlar, yalnız sıfâtında hata ediyorlar."

İşte, aşağıda gelecek kelâmdan maksat, muhakeme ve muvazenenin yolunu göstermektir. Ta ki, toplamında hakikat tecelli etsin. Yoksa zihnin cüz'iyeti sebebiyle o toplamın her bir parçasında neticenin tamamını aramak, vehim kuvvetinin tasallut ve tereddüdüyle hakikati vehimler içinde örtmek anlamına gelir.

Zihnin cüziyeti

Kur'ân-ı Kerim, insanın zayıf yaratıldığını söyler. Yaratılışı zayıf olan bu insan, bilgi itibariyle de sınırlı bir ilme sahiptir. Kur'ân buna şöyle dikkat çeker: