Muhâkemât Dersleri — Sayfa 439

"Size ilimden çok az verildi."

Dolayısıyla bu insan zayıf fıtratı ve azıcık ilmiyle bütün meseleleri ayrıntılarıyla bilebilecek ve görebilecek kapasitede değildir.

Kuvve-i vâhimenin tasallutu

İnsandaki kuvvelerde biri, vehim kuvvetidir. Bu kuvvenin özelliği ademe vücut vermek, yani olmayanı varmış gibi göstermektir. Mesela hakikatte Allah'ın şeriki yoktur. Ama insandaki vehim kuvvesi, sanki varmış gibi faraziyelerle insanın itikadını sarsmaya çalışır.

Mukaddime

Hakikatin keşfine mâni olan

- arzu-yu hilâf

- ve iltizam-ı muhalif

- ve taraftar-ı nefis cihetiyle asılsız evhamını bir asla ircâ etmekle kendini mâzur göstermek

- ve müşterinin nazarı gibi yalnız meâyibi görmek

- ve çocuk tabiatı gibi bahane ile mahane tutmak gibi emirlerden nefsini tecrit ile şartıma mürâat edebilirsen, huzur-u kalble dinle:

Gerçeğin önündeki bazı engeller

İnsan ile hakikat arasında pek çok engeller vardır. Zira var oluşun esrarından biri, insanın gerçekleri arayıp bulmasıdır. Ama gerçekler o kadar da ayan beyan değildir.

Bediüzzaman gerçeğin açığa çıkmasına mani olan bazı engellere burada şöyle dikkat çeker:

- Muhalefet etme arzusu

- ve muhalif olana sarılmak

(Bazıları hakikate talip olmak yerine ona muhalefet etmeyi esas alır. Böyle birine "ağzınla kuş tutsan" bir şey anlatabilmek mümkün değildir.

- ve nefse taraftarlık cihetiyle, asılsız vehimlerini bir asla irca' etmekle kendini mazur göstermek