Muhâkemât Dersleri — Sayfa 440

(Mesela, ibadetini yapmayan birinin£"Çalışmak bir ibadettir">esasına dayanması bu türden bir durumdur. Evet, helâlinden çalışmak elbette bir ibadettir. Ama bu hiçbir zaman Allaha karşı sorumluluklarımızı ihmale gerekçe olamaz.)

- ve müşterinin bakışı gibi yalnız ayıpları görmek

(Müşteri pek de objektif olamaz. O, mala daima kusur bulmak için bakar. Hakikatlere yönelmek kusur bulmak için değil, gerçeğe ulaşmak için yapılmalıdır.)

- ve çocuk tabiatı gibi bahane ile mahane tutmak.

(Çocuğun problem çıkarması için illa bir sıkıntı olması gerekmez. O, tabiatı icabı her an problem çıkarmaya müstaiddir.)

İşte insan bunlar gibi durumlardan sıyrılabilirse hakikatlere çok daha kolay bir şekilde ulaşabilir.

Huzur-u kalple dinlemek

Kalp huzuruyla dinlemek anlamayı kolaylaştırır. Önemsemeden ve lakayt bir tarzda yapılan dinleme, sağırların kulak vermesine benzer. Kur'ânda buna dikkat çeken hayli âyetler vardır. Mesela

"Elbette bunda, içinde bir kalp taşıyan veya zihnini derleyip toplayarak can kulağıyla dinleyen kimse için alacak bir ders vardır."

Hazreti Peygamber en fasih ve en etkili konuşan biri iken, Ebu Cehil gibi inatçı Mekke müşrikleri onun sözlerini duymakla beraber anlamıyorlardı. Çünkü huzur-u kalple dinlemiyorlardı. Cenab-ı Hak buna mukabil şöyle bildirir:

"(Ey Peygamber!)Onlardan seni dinlemeye gelenler de var. Akıllarını kullanmıyorlarsa, artık sağırlara sen mi duyuracaksın?"

Duymak istemeyen kadar sağır, görmek istemeyen kadar da kör bir insan tasavvur edilemez. Gerçeklere ulaşmak onlara yönelenlere nasip olur.

Birinci Maksad

Cemî zerrat-ı kâinat, birer birer zât ve sıfât ve sair vücuh ile gayr-i mahdude olan imkânat mabeyninde mütereddit iken, bir ciheti takip, hayret-bahşâ mesâlihi intaç etmekle Sâni'in vücub-u vücuduna şehadetle,