Muhâkemât Dersleri — Sayfa 441

avâlim-i gaybiyenin enmuzeci olan latîfe-i rabbâniyeden ilân-ı Sâni eden itikadın misbahını ışıklandırıyorlar.

Evet, her bir zerre kendi başıyla Sâni'i ilân ettiği gibi, tesâvir-i mütedahileye benzeyen mürekkebât-ı müteşâbike-i mütesâide-i kâinatın her bir makam ve her bir nisbetinde her bir zerre muvâzene-i cereyan-ı umumîyi muhafaza ve her nisbette ayrı ayrı mesâlihi intaç ettiklerinden, Sani'in kast ve hikmetini izhar ve kıraet ettikleri için, Sani'in delâili, zerrattan kat kat ziyadedir.

Her zerre Allah diyor

Kâinatın bütün zerreleri, birer birer zât, sıfât ve diğer cihetler ile sayısız imkânlar arasında mütereddit iken, bir ciheti takiple ve hayret verici maslahatları netice vermekle Sâni'in varlığının zorunlu olmasına şehadet eder. Ayrıca, gayp âlemlerinin numunesi olan latife-i Rabbaniyeden Sâni'i ilân eden itikadın lambasını ışıklandırır.

Her bir zerre kendi başıyla Sânii ilân ettiği gibi, iç içe resimlere benzeyen kâinatta birbirine geçmiş terkip halindeki varlıkların her bir makam ve her bir nisbetinde her bir zerre genel cereyanın dengesini muhafaza eder ve her nisbette ayrı ayrı maslahatları netice verir. Böylece Sâni'in kasd ve hikmetini açığa çıkardıkları ve okudukları için, Sâni'in delilleri zerrelerden kat kat fazladır.

Eşya atomlardan meydana gelir. Tabiatta bugüne kadar tesbit edilen yüz küsur element vardır. Her şey bu elementlerin farklı oranlarda terkiplerde yer almasıyla belli bir kimlik kazanır. Elementler ilahi alfabe gibidir. Biz alfabenin yirmi dokuz harfiyle kelimeler ve cümleler yazarız. Allah ise yüz küsur elementle eşyaya suret verir, belli bir kimlik kazandırır.

Öte yandan -sözgelimi- ülkemizin beş yüz bin askeri varsa bunların her biri merkezden yapılan bir planla şehirlere, o şehirlerdeki alay, tabur, bölük gibi kısımlara gönderilir. Bunların bu dağıtımı kendilerine bırakılan bir tercih değildir. Silah altına alınan her bir askere "Sen falan şehirde falan alayın falan bölüğüne katılacaksın" denilmesi misali her bir zerreye nereye gideceği bildirilmiştir. Böyle olduğu için kâinat çapında her şey nizam ve intizam içinde görevini yapmakta âlemde bir kargaşa meydana gelmemektedir.

Latife-i Rabbaniye

Kalbe "latife-i Rabbaniye" denilir. İmanın mahalli kalptir. Üstteki ifadelerde iman, kalpte ışık saçan bir lambaya benzetilmiştir. İmanın delilleri ise, bu lambanın yağı mesabesinde olup onu beslemektedirler.