Muhâkemât Dersleri — Sayfa 45

Şimdi yeni şeyler söylemek lazım..."

Mazide yaşayanlar

Bediüzzaman 1876-1960 yılları arasında yaşamıştır. Asrını doğru okumuş, asrının gereğini iyi kavramış, hatta onu aşacak şekilde düsturlar ve fikirler ortaya koyabilmiştir. Ama gel gör ki herkes öyle değildir. Bazıları bırakın asrını aşmayı, yaşadığı asra bile gelememektedir. Bediüzzaman böyleleri hakkında"kurûn-u vustânın yadigârları"yani "orta çağın hatıraları" tabirini kullanır.

Zamanın şartlarına göre füruâta ait bazı hükümler değişebilir. Bu, İslam hukukunda şöyle ifade edilir:

"Ezmanın tagayyürü ile ahkâmın tagayyürü inkâr olunamaz."

Yani, zamanın değişmesiyle (dinin içtihadî olan bazı hükümlerinin) değişmesi inkâr edilemez.

Bir zaviyeden baktığımızda, dinin hükümleri iki kısımdır:

1-Değişmez hükümler

2-Değişebilen hükümler

İman esasları, namaz, hac gibi ibadetler dinin değişmezleridir. Bunlar kıyamete kadar asr-ı saadette uygulandığı gibi uygulanacaktır. Bunlara "zaruriyât-ı diniye" yani "dinin olmazsa olmazları" denilir.

Bir de değişebilen hükümler vardır. Mesela:

1-İslam'ın Mekke döneminde savaşa izin verilmezken, Medine döneminde izin verilmiş, hatta emredilmiştir.

2-İçkiye önceleri yasak getirilmemişken, sonra kademeli bir şekilde yasaklanmıştır.

3-Osmanlı zamanında erkeğin başının açık olması fasıklık alameti sayılıyordu. Zira toplum sarıklı bir toplumdu. Sarığı çıkaran, bir nevi dine muhalefet içine giriyordu. Günümüzde ise böyle bir değerlendirme söz konusu olamaz. Esasen dinen erkek için böyle bir zorunluluk da yoktur.