Muhâkemât Dersleri — Sayfa 47

Maksada uruç etmek için mukaddimelerden istimdat etmek, ehl-i tahkikin düsturlarındandır. Öyleyse, biz de on iki basamaklı bir merdiven yapacağız.

Mukaddimelerden istimdat

Maksada yükselmek için mukaddimelerden destek almak tahkik ehlinin düsturlarındandır. Bu çalışmada on iki basamaklı bir merdivenle hakikatlere ulaşılmak hedeflenmiştir.

Kıyasta kendilerinden sonucun çıkarıldığı önermeler bulunur.Mukaddime,bunların her biri için kullanılan bir mantık kavramıdır. Mesela şu iki önermeye bakalım:

1-Allah abes yapmaz.

2-Ahiret olmazsa her şey abese irca olur.

Bu iki önerme birer mukaddimedir. Buradan şöyle bir sonuca ulaşılır: Öyleyse ahiret olacaktır.

Yüksek bir daldaki olgunlaşmış meyvelere ulaşmak için merdivenin kullanılması gibi, herhangi bir sonuca ulaşmak için de bir kısım alt yapıya sahip olmak ve bunları yerli yerinde kullanmak gerekir. Mesela öldükten sonra dirilmeyi inkâr eden birine sadece neticeyi söylemek yeterli olmaz, -üstte örnekte görüldüğü gibi- diriltilmenin gerekçelerini de anlatmak lazımdır. Bu da mukaddimelerden destek almakla olur. Aslında mantıkî çıkarımlar öncesinde bu tür mukaddimelere müracaat etmek, fıtri olarak hemen herkeste vardır. Mesela babasının kendisine çikolata almasını isteyen küçük bir çocuk şöyle mukaddimelerle hedefine varmaya çalışır:

1-Baba, beni seversin değil mi?

2-Yanında bir çikolata alacak kadar paran da vardır, değil mi?

Sonuç:Öyleyse bana bir çikolata alıp beni sevindirirsin, değil mi?

Ehl-i tahkik

Ehl-i tahkik kimseler, dini delilleriyle bilirler ve anlatırken de delilleriyle anlatırlar. Bunlar iyi bir usûl bilgisine de sahiptirler. Usûl ilmini iyi bilen biri, çok isabetli değerlendirmeler yapabilir, çok güzel sonuçlara ulaşabilir. Bediüzzaman,