Muhâkemât Dersleri — Sayfa 501

İşaret:

Sani-i Zülcelâl, ne kadar evsaf-ı kemâliye varsa, onlarla muttasıftır.

Zira mukarrerdir ki: Masnûda olan feyz-i kemâl, Sâni'in kemâlinden iktibas edilmiş bir zıll-i zalîlidir.

Demek, kâinatta ne kadar hüsün ve cemâl ve kemâl varsa, umumundan lâyuhad derecede yüksek tabakada evsaf-ı cemâliye ve kemâliye ile Sâni muttasıftır. Evet,

-ihsan, servetin;

-icad, vücudun;

-icap vücubun;

-tahsin hüsnün fer'idir ve delilidir.

Hem de Sâni-i Zülcelâl, cemî nekâisten münezzehtir. Maddiyatın mahiyatının istidatsızlığından neşet eden nekâisten müberradır. Kâinatın mahiyât-ı mümkinesinden neşet eden evsaf ve levâzımâtından mukaddestir.

Eserdeki kemal, ustasındaki kemalden bir yansımadır

Sâni'-i Zülcelâl bütün kemal sıfatlarıyla muttasıftır. Zira sanatta olan mükemmellik, sanatkârın kemalinin zayıf bir gölgedir. Demek kâinatta ne kadar hüsün, cemal ve kemal varsa, tamamından hadsiz derecede yüksek tabakada cemal ve kemal vasıfları ile Sâni' muttasıftır.

İhsan servetin, icad vücudun, îcab vücubun, güzelleştirmek güzelliğin dalıdır ve delilidir. Mesela serveti olmayan biri başkasına veremez. Bilmeyen biri bir şey yazamaz. Resim san'atından nasibi olmayan biri san'atlı bir resim meydana getiremez.

Hem de Sâni'-i Zülcelâl, bütün noksanlardan münezzehtir. Maddiyatın mahiyetlerinin kabiliyetsizliğinden kaynaklanan kusurlardan uzaktır. Mesela, maddi olan bir şeyin belli bir mekânda bulunması kaçınılmazdır. Allah ise mekânın yaratıcısıdır ve mekândan münezzehtir.

Keza O, kâinatın mümkin olan mahiyetlerinin gerektirdiği vasıflardan ve levazımattan mukaddestir. Mesela bir şey imkân dairesinde ise, ezeli olamaz, varlığında ve varlığının devamında daima Vacib olana muhtaçtır. Allah ise ezelidir, varlığı başka bir varlığa bağlı değildir.