Muhâkemât Dersleri — Sayfa 507

Hem de bahaneli çocukluk tabiatı.. hem de mahaneli düşman seciyesi.. hem de yalnız ayıbı görmek şanında olan müşteri nazarı gibi emirlerden o mir'âtı, taskîl ve tasfiye et. Muvâzene ve mukabele eyle, ekser emârâtın imtizacından tezahür eden hakikatin şule-i cevvalesini karine-i münevvire et; tâ ekaldeki evham-ı muzlimeyi tenvir ve def edebilesin.

Hem de munsıfane ve müdakkikane ile dinle, kelâm tamam olmadan itiraz etme. Nihayete kadar bir cümledir, bir hükümdür.

Tamam olduktan sonra bir vehmin kalırsa söyle…

Kalp aynasını paslandıran bazı durumlar

Hakikatlere yönelmek insan olmanın olmazsa olmazlarındandır. Ancak hakikatlere yönelmede kalp aynasını paslandıran aşağıdaki durumlardan uzak kalmak gerekir:

- Muhalefet arzusu taşımak.

- Muhalif tarafı desteklemek.

- Mazur tutulmak için kendi evhamına bir hak vermek ve bir asla dayamak

- Zayıflığı sebebiyle neticenin reddine kötü bir istidat veren tümünün neticesini her bir fertten istemek

-Bahaneli çocukluk tabiatı sergilemek.

-Hiç yeri değilken düşman karakteri göstermek.

-Yalnız ayıbı görmek şanında olan müşteri nazarıyla bakmak.

Bediüzzaman, istifadenin tam olması için şunlara da dikkat edilmesini nazara verir:

-Çoğu emarelerin kaynaşmasından ortaya çıkan gerçeğin cevval parıltısını aydınlatıcı karine et, ta azınlıktaki karanlıklı vehimleri tenvir ve def' edebilesin.

-Hem de insaflıca ve tetkik ederek dinle, kelâm tamam olmadan itiraz etme. Nihayete kadar bir cümledir, bir hükümdür.

Delillerdeki zafiyet durumu

Bazan getirilen delilde bir zafiyet olabilir. Böyle bir durumda aceleyle "Delili çürüttük. Öyleyse bu böyle değildir" dememek gerekir. Bu durum kelam kitaplarında"Delilin butlanından medlûlün butlanı lazım gelmez"şeklinde ifade edilir. Söz