Muhâkemât Dersleri — Sayfa 506

Tenbih:

Devir lâzım gelmez. Zira sıdkının delâili, Sâni'in delâiline tevakkuf etmez…

Delilde bir noksan mı var?

Devir, "dönme ve aktarma" gibi manalara gelir. Mesela A'yı anlamak için B'ye muhtacız. B'yi anlamak için de A'ya muhtaç olursak buna "devir" denir. Allah'ın varlığı ispat edilirken "Çünkü peygamberler O'nu haber vermişlerdir" desek, "Peygamberlerin Allah tarafından gönderildiğini nereden bileceğiz?" sorusuna da "Çünkü Allah peygamberler gönderdiğini haber veriyor" desek devir lazım gelir.

Ama burada bir devir lâzım gelmez. Zira Hazreti Peygamberin doğruluk delilleri, Sâni'in delillerine bağlı değildir.

Temhid:

Peygamberimiz (aleyhissalâtü vesselâm), Sâni'in bir bürhanıdır. Öyleyse, şu bürhanın isbat-ı sıdkını ve intâcını ve sureten ve maddeten sıhhatini isbat etmek gerektir… Nahu:

Peygamber Allaha delildir

Peygamber Efendimiz Sâni'in bir delilidir. Öyleyse şu delilin doğru olduğunu, Onun doğruluğunun Allah'ın varlığını ispat ettiğini ve netice verdiğini, ayrıca şeklen ve maddeten sahihliğini ispat etmek gerektir... Şöyle ki:

Allahım, Senin Vücub-u Vücuduna delâlet eden Muhammed'e salât et (rahmetine mazhar kıl).

Emmâ ba'd! Ey hakikatin âşıkı! Eğer vicdanımı mütalâa etmekle hakikatleri rasad etmek istersen, kalb dedikleri latîfe-i rabbâniyenin pası ve zengârı hükmünde olan arzu-yu hilâf.. ve iltizam-ı taraf-ı muhalif.. ve mâzur tutulmak için kendi evhamına bir hak vermek.. ve bir asla ircâ etmek.. ve mecmûun neticesini her bir fertten istemek ki; zaafiyeti sebebiyle neticenin reddine bir istidad-ı seyyie verilir.