Muhâkemât Dersleri — Sayfa 510

Eğer desen: Bu icmaldeki mânâyı anlamadım, tafsil et.

Derim: İşte dinle: Görüyorsun ki, maddiyye ve mâneviyye olan nev-i beşerdeki nizâmâtın, hem de hâsiyet-i aklın kuvvetiyle taht-ı tasarrufuna alınan çok envâın ahvâline verildiği intizâmâtın merkezi ve madeni hükmünde olan nübüvvet-i mutlakanın bürhanı, insanın hayvaniyetten üç noktada olan terakkisidir:

Nübüvvetin üç delili

Bediüzzaman nübüvvetin insan hayatındaki yeri ve önemine bir başka eserinde şöyle dikkat çeker:

"Nev'-i beşerde nübüvvet, beşerdeki hayır ve kemalâtın fezlekesi ve esasıdır.

Din-i Hak, saadetin fihristesidir.

İman, bir hüsn-ü münezzeh ve mücerreddir.

Madem şu âlemde parlak bir hüsün, geniş ve yüksek bir feyiz, zahir bir hak, faik bir kemal görünüyor. Bilbedahe hak ve hakikat, nübüvvet içindedir ve nebiler elindedir."

Nübüvvet, insan türündeki maddi ve manevi olan nizamların merkezidir. Bu insana diğer canlılardan ayırıcı bir vasıf olarak akıl verilmiştir. İnsan, bu aklın kuvvetiyle nice türleri tasarruf altına alır, onların hallerine intizam verilmesine sebep olur.

Bediüzzaman, nübüvvete delil olarak insanın hayvaniyetten üç noktada olan yükselişine dikkat çeker:

1- İnsandaki ilim ve sanat kabiliyeti nebilerin irşadını gerektirir.

2- İnsandaki sınırsız olan kabiliyet, sayılamayacak kadar olan emeller ve meyiller, zabt altına alınamayan tasavvurlar ve fikirler, had altına alınamayan şehvet ve gazap kuvveleri peygamberlerin gönderilmesini lüzumlu kılar.

3- İnsanın mizacının mutedil olması, tabiatının letafeti ve zînete olan meyli peygamberlere ihtiyaç gösterir.

Birincisi: "Fikrin evveli amelin âhiri, amelin evveli fikrin âhiri" olan kaidesinin zımnındaki sırr-ı acîptir. Şöyle:

- Nur-u nazarla ilel-i müterettibe-i müteselsilenin meyanında olan terettübü keşfederek umum kemâlât-ı insaniyenin tohumu hükmünde olan mürekkebâtı besâite tahlil ve ircâ etmekle hâsıl olan kabiliyet-i ilim..