Muhâkemât Dersleri — Sayfa 527

- hem de hikmetin şehadetiyle sabit olan adem-i abesiyet ve adem-i ihmali mütâlaaya alınırsa.. istikrâ-yı tâmla netice veriyor ki:

Mesâlih-i külliyenin kutup ve mihveri ve maden-i hayatı hükmünde olan nübüvvet, nev-i beşerde zarurîdir… Faraza olmazsa, perişan olan nev-i beşer, güya muhtel bir âlemden şu muntazam âleme düşüp cereyan-ı umumînin ahengini ihlâl ettiği kabul olunursa, biz insanlar sair kâinata karşı ne yüzümüz kalacaktır?

Doğumdan ölüme nebevi esaslar

Bediüzzaman bu kısımda beşerin nübüvvete ihtiyacını çeşitli yönlerden ele aldı. Burada ise üstte nazara verdiği muhakemelerin ortak yönüne şöyle dikkat çeker:

1- Bu meselede bütün fenlerin şehadetini nazara almak lazımdır. Çünkü her varlık nizam içinde görev yaparken insana nebi gönderilmeyip başıboş olması hikmete aykırıdır.

2- Fenlerin kaidelerinin külliyetleriyle keşfettikleri düzen ve intizama temaşa edilirse, beşerin nizam ve intizamının da olması gerektiği görülecektir. Bu ise nebilerin getirdiği mesajlarla gerçekleşir.

Din, hayatın hemen her alanına girer. Mesela yeni doğan çocuğun kulağına ezan okunur. Bu kişi öldüğünde ise salâsı verilir, camide cenaze namazı kılınır. Demek ki din doğumdan ta ölüme hayatı kuşatmaktadır.

3- Yeme ve evlilikteki gibi dinî uygulamalar da bunun bir delilidir. Mesela sadece yemekle alakalı onlarca esas sayılabilir. Evlilikle ilgili nice ayrıntılar dinî kitaplarda görülebilir. Din bunlar gibi hayatî durumlara hayat verir, canlandırır. Mesela evliliğin ilerleyen yıllarında problemler yaşanırsa din diğer âlemdeki beraberliği nazara verdirir, evliliğin devamına yol açar. Din, -tabir yerindeyse- hayatı mayalar. O hayata bir anlam ve lezzet katar. İnsanları muhabbetle bir araya getirir.

4- Öte yandan hikmetin şehadetiyle sabit olduğu üzere âlemde abesiyet ve ihmal olmayışı nübüvvete olan ihtiyacı gösterir.

İşte bütün bu durumlar mütalaaya alınırsa, tam bir tümevarımla şu sonuca varılacaktır: Külli maslahatların kutup ve yörüngesi ve hayat madeni hükmünde olan nübüvvet, insan nev'inde zarurîdir. Faraza nübüvvet olmazsa insan nevi perişan olacaktır. O zaman âlemde her şey muntazam olacak, ama insan umumî cereyanın ahengini ihlâl edecektir. Elbette böyle bir kabul doğru olamaz, âlemin merkezinde olan insan diğer varlıklara karşı mahcup edilemez.