Muhâkemât Dersleri — Sayfa 531

de hakikatin etrafına bir daireyi çekmek istiyorum, ta hakikat mahsur kalıp kaçmasın. Ben tutmazsam başkası tutsun.

Mukaddime

Peygamberin delil-i sıdkı, her bir hareket, her bir hâlidir… Evet, her bir hareketinde adem-i tereddüt ve mûterizlere adem-i iltifat ve muarızlara adem-i mübâlât ve muhalif olanlardan adem-i tahavvüfü, sıdkını ve ciddiyetini gösteriyor. Hem de evâmirinde hakikatin ruhuna olan isabeti, hakkıyetini gösterir.

Peygamberlik delilleri

Peygamberin her hali bir mu'cize değildir, ama onun her bir hareketinde ve tavrında nübüvvetini gösterecek durumlar görülür. Bu cihetten bakıldığında peygamberin doğruluk delili; her bir hareketi ve her bir halidir... Evet,

- her bir hareketinde tereddüdü olmayışı

- ve itiraz edenlere yüz vermemesi

- ve muarızlara aldırmaması

- ve muhalif olanlardan korkmaması, doğruluğunu ve ciddiyetini gösteriyor.

- Hem de işlerinde hakikatin ruhuna olan isabeti, hak üzere olduğunu gösterir.

"Az gelişmişlik bir bütündür, parçalanamaz" denilir. Benzeri bir durum çok gelişmişlik için de geçerlidir. Çok gelişmişlik de bir bütündür, parçalanamaz. Peygamber olan zat, manen terakki etmiş ve insanlığın kemaline ulaşmış olduğundan kendisinin yüksek tavırları ve kemali her bir hareketine yansır. Yaşadığımız toplumda manen terakki etmiş, ilmin ve edebin, hayâ ve takvanın üst makamlarına ulaşmış bazı kimselere rastlarız. Bunların hal ve hareketlerine baktığımızda sıradan insanlarla aralarında yerden göğe farklar olduğunu görürüz. İşte böylesi kimselerle avamdan olan kimseler arasında çok bariz farklar bulunur. Aynı vaziyet, bir peygamber için çok daha açıktır ve gözler önündedir.

Elhâsıl: Tahavvüf ve tereddüt ve telâş ve mübâlât gibi hile ve adem-i vüsûku ve itmînansızlığı îmâ eden umûrlardan müberrâ iken, bilâ-perva ve kuvvet-i itmînanla en hatarlı makamlarda olan hareketi ve nihayette olan isabeti ve iki âlemde semere verecek olan zîhayat kaideleri harekâtıyla tesis ettiğine binaen, her bir fiil ve her bir tavrının iki taraftan, yani bidayet ve nihayetten ciddiyeti ve sıdkı, nazar-ı ehl-i dikkate arz-ı dîdar ediyor. Bâhusus mecmû-u harekâtının imtizacından ciddiyet ve