Muhâkemât Dersleri — Sayfa 543

Hazreti Peygamberin ümmîliği

Ümmî,"Dünyevî bir tahsil görmemiş, okuma - yazması olmayan" demektir.Ümm,Arapçada "anne" anlamına gelir. Kişi annesinden doğduğunda okuma yazma bilmediği cihetle, okuma yazması olmayan kimseye ümmi denilmektedir. Peygamberimiz için Kur'ân'da"Nebiyy-i Ümmî"denilir. Normal şartlarda ümmi olmak bir noksanlık olarak görülebilir, ama bu Hz. Peygamber için bir kemali ifade eder. Allah Onu başkalarından bir şeyler okuyup öğrenmeye muhtaç kılmamış, doğrudan kendisine bilmediklerini öğretmiştir.

Bazıları Peygamber Efendimizin ümmi olmasını Mekkeli olması cihetiyle değerlendirir. Kur'ân-ı Kerimde Mekke'den "Ümmü'l-Kurâ/ ana kent" adıyla da bahis vardır. Buna göre değerlendirildiğinde ümmi kelimesinin Mekkeli anlamına gelebileceği anlaşılır. Nitekim Hazreti Peygamberin risaletini anlatan bir âyette şöyle bildirilir:

"O(Allah) ki, ümmîler içinde kendilerinden bir peygamber gönderdi."

Onlara"Ümmîler"denilmesi, o zamanda onların çoğunun okuma-yazma bilmemesi cihetiyledir.

Üçüncüsü: Bedevîlere nisbet çok ulûm-u nazariye vardır; medenîlere nisbeten, lisân-ı âdât ve ef'âlin telkinatıyla, ulûm-u müteârifenin hükümlerine geçmişlerdir. Bu nükteye binaen, bedevîlerin hallerini muhakeme etmek için, kendini o bâdiyede farzetmek gerektir. Eğer istersen, İkinci Mukaddime'ye müracaat et; zira şu nükteyi izah etmiştir.

İlim yönünden bedeviler ve medeniler

Üçüncüsü:Bedevilere nispetle teorik olan çok ilimler vardır, medenîlere nispetle bilinen ilimler hükmüne geçmişlerdir. Bu, örf ve âdetlerin telkiniyle bir nevi usta-çırak ilişkisi içinde gerçekleşir. Öte yandan ortam içinde o ilimlerle ilgili uygulamaların olması bunları halka da mal eder. Bu nükteye binaen bedevilerin hallerini muhakeme etmek için, kendini o çölde farz etmek gerektir. Bediüzzaman burada İkinci Mukaddime'ye de bir atıfta bulunur. İlgili kısım "Geçmişte teorik olan bir şey, gelecekte herkesin bildiği bir şey haline gelebilir" manasını anlatmaktadır.