Muhâkemât Dersleri — Sayfa 544

Dördüncüsü: Bir ümmî, ulema meyanında mütedavil bir fende beyan-ı fikir ederse, ittifak noktalarda muvâfık olarak ve muhtelefün fîhâ olan noktalarda muhalefet edip, musahhihane olan söylemesi, onun tefevvukunu ve kisbî olmadığını isbat eder.

Vehbi ilim

Dördüncüsü:Bir ümmi, âlimler ortasında bahis konusu olan tartışmalı bir fende fikir beyan ettiğinde, ittifakî noktalarda muvafık olarak ve ihtilaflı olan noktalarda muhalefet edip tashih ile doğru olanı söylerse, bu durum onun üstünlüğünü ve ilminin kesbî olmadığını isbat eder.

Şu nüktelere binaen deriz ki: Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm), mâlûm olan ümmiyetiyle beraber, güya gayr-i mukayyed olan ruh-u cevvâle ile tayy-ı zaman ederek, mâzinin âmâk-ı hafâsına girerek, hazır ve müşahid gibi enbiyâ-yı sâlifenin ahvâllerini ve esrarlarını teşrih etmesiyle, bütün enzar-ı âleme karşı öyle bir dâvâ-yı azimede -ki bütün ezkiyâ-yı âlemin nazarlarını dikkate celb eder- bilâ perva ve nihayet vüsuk ile müddeasına mukaddime olarak, o esrar ve ahvâlin ukad-ı hayatiyeleri hükmünde olan esaslarını zikretmekle beraber, kütüb-ü sâlifenin ittifak noktalarında musaddık ve ihtilâf noktalarında musahhih olarak kasas ve ahvâl-i enbiyâyı bize hikâye etmesi, sıdk ve nübüvvetini intaç eder.

Geçmişin derinlikleri

Bediüzzaman üstteki ince noktaları nazara verdikten sonra şu değerlendirmeleri yapar:

Resul-i Ekrem (asm) malûm olan ümmiliğiyle beraber güya kayıt altında olmayan cevval ruhu ile zamanda bir yolculuk ederek geçmişin derin gizliliklerine girmiş, orada hazır bulunuyor ve görüyor gibi önceki peygamberlerin hallerini ve sırlarını açıklamıştır. Âlemin bütün zeki insanlarının nazarlarını dikkate celbeder şekilde âlemin bütün nazarlarına karşı öyle büyük bir davada korkmadan ve tam bir güven ile davasına mukaddime olarak geçmişteki sırların ve gizli hallerin hayat düğümleri hükmünde olan esaslarını zikretmiştir. Önceki kitapları ittifak noktalarında tasdik eder ve ihtilaf noktalarında tashihte bulunur bir şekilde peygamberlerin kıssalarını ve hallerini bize hikâye etmiştir. Bu durum elbette onun sıdkını ve nübüvvetini isbat eder.