Muhâkemât Dersleri — Sayfa 552

"Ben tahttan inip tabuta binen şahlardan değilim. Benim manevî saltanat fermanımın üstünde ebedilik damgası vardır."

Despot idarelerde halk idarecilerini sever görülür. Fakat bu sadece zahirdedir ve gerçeği yansıtmamaktadır. Zaten asıl saltanat da zahire hükmetmek değildir.

Evet, kahır ve zorlama ile insanlara zahirde hükmetmek mümkündür. Fakat fikirlere galebe etmek, hem de ruhlara kendini sevdirmek ve mizaçlara hükmetmek, ayrıca hâkimiyetini vicdanlar üzerine daima muhafaza etmek hakikatin ayırt edici özelliğidir.

Peygamberlerin saltanatı işte böyle bir saltanattır. Hazreti Peygamberin ashabının ona yönelik tavırları bunun en güzel örnekleriyle doludur. Mesela onlar Hazreti Peygambere ismen hitap etmezler, sözlerinin evveline, "Anam babam sana feda olsun" cümlesini getirip tam bir edep ve hürmetle "Ya Rasulullah" derler.

Müslümanların ilk savaşı olan Bedir öncesi ashabın durumuna bakalım: Rasulullah kendilerinden üç kat fazla olan düşmanla savaş konusunu meşveret ederken, sahabenin önde gelenlerinden Sa'd Bin Muaz şöyle der:

"Nefsim elinde olan Allah'a yemin ederim ki, bize denize dalmamızı emretsen, tereddüt etmeden hepimiz dalarız!"

Dördüncüsü: Tergîb veya terhib hilesiyle ancak yalnız bir tesir-i sathî edip ve akla karşı sedd-i turuk edecektir. Şu hâlde

- âmâk-ı kulûba nüfuz

- ve erakk-ı hissiyatı tehyiç

- ve şükûf-misal olan istidadâtı inkişaf ettirmek

- ve kâmine ve nâime olan seciyeleri ikaz ve tenbih

- ve cevher-i insaniyeti feverana getirmek

- ve kıymet-i natıkıyeti izhar etmek, şuâ-ı hakikatin hâssasıdır.

Evet, kasavet-i mücessemenin misal-i müşahhası olan "ve'd-i benât" gibi umûrlardan kalblerini taskîl etmesi ve rikkat-i letafetin lem'ası olan hayvanâta merhamet, hatta karıncaya şefkat gibi umûr ile tezyin etmesi, öyle bir inkılâb-ı azîmdir -hususan öyle akvam-ı bedevîde- ki, hiçbir kanun-u tabiiyeye tevfik olmadığından, hârikulâde olduğu musaddak-gerde-i esbab-ı basirettir. Basiretin varsa tasdik edeceksin.