Muhâkemât Dersleri — Sayfa 98

6. Ders:

Uydurma rivayetlerin bir kaynağı

Dördüncü Mukaddime

Şöhret, insanın malı olmayanı da insana mal eder. Şöyle ki:

Beşerin seciyelerindendir; garip veya kıymettar bir şeyi asilzâde göstermek için, o kıymettar şeylerin cinsiyle müştehir olan zata nisbet ve isnad etmektir. Yani, sözleri revaç bulmak ve tekzip olunmamak veyahut başka ağraz için, zalimâne ve istibdadkârâne, bir milletin netaic-i efkârını veya mehasin-i etvârını bir şahısta görüp ondan bilirler. Hâlbuki o adamın şanındandır, o hediye-i müstebidaneyi reddede...

Şöhretin önemli bir afeti

Herhangi bir alanda meşhur olan birinin sözlerine ve fiillerine zamanla hayli eklemeler yapılır. Bunu yapanların niçin yaptıklarına misal olarak üstte iki sebebe dikkat çekilmiştir:

1- Sözleri revaç bulmak.

2- Sözleri yalanlanmamak.

Bunu yapanlar, belli şahısları onlarda olmayan vasıflarla öne çıkarmakla

-zalimane bir şekilde bir milletin fikirlerinin neticelerini bir şahısta görmüşler

-ve müstebid bir şekilde bir milletin güzel tavırlarını bir şahıstan bilmişlerdir. Hâlbuki şöhreti sebebiyle kendi yaptıklarına çok ilaveler yapıldığını gören kimsenin "Hayır, bu anlatılanlar bana ait değil" demesi gerekir.

İslam Dininin safiyetine zarar veren durumlardan biri, bazı kişilerin art niyetle, bazılarının da din adına bir gayretle uydurma rivayette bulunmalarıdır. Bu uydurma rivayetlere"mevzu"denilir. Bu sahada konuyu ele alan ve uydurma rivayetleri değerlendiren"mevzuat"adıyla eserler yazılmıştır.

Art niyetli olanlar dini bozmak için, din adına uyduranlar da iyiliklere teşvik ve kötülüklerden sakındırmak gibi gayelerle bu işi yapmışlardır.