Münâzarât — Sayfa 81

etmek, meleke-i feylesofanenin taklid-i tufeylaneye ettiği mugâlatayı izale etmek...

S–Ne gibi?

C–Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir. Aklın nuru, fünûn-u medeniyedir. İkisinin imtizacıyla hakikat tecelli eder. O iki cenah ile talebenin himmeti pervaz eder. İftirak ettikleri vakit; birincisinde taassub, ikincisinde hile, şüphe tevellüd eder.

Üçüncü şart:Zülcenaheyn, Kürdlerin ve Türklerin mûtemedi olan Ekrad ülemasından veya istînâs etmek için lisan-ı mahallîye âşina olanları müderris olarak intihab etmektir.

Dördüncüsü:Ekrad'ın istidatları ile istişare etmek, onların sabâvet ve besâtetlerini nazara almaktır. Zira çok libas var; bir kamete güzel, başkasına çirkin gelir. Çocukların talimi; ya cebr ile, ya hevesatlarını okşamak ile olur.

Beşinci şart:Taksimü'l-a'mâl kaidesini bitamamiha tatbik etmek.. tâ şubeler birbirine medhal ve mahreç olmakla beraber, herbir şubede mütehassıs çıkabilsin.

Altıncı şart:Bir mahreç bulmak ve müdavimlerin tefeyyüzünü temin etmek; hem de mekâtib-i âliye-yi resmiyeye müsavi tutmak ve imtihanları, onların imtihanları gibi müntic kılmak, akîm bırakmamaktır.