Otuzuncu Lem'anın Beşinci Nüktesi'nden

yüzünü belki mâzi ve müstakbeli dolduran zîhayatların vücûdunu inkâr etmeli ve yüz derece hayvandan aşağı düşmeli. Hayat mertebesinden düşüp, câmid bir cahil-i echel olmalı.

* * *

Otuzuncu Lem'anın Beşinci Nüktesinden bazı parçalar

"Hayat nedir? Ve mâhiyeti ve vazifesi nedir?" sualine karşı, fihristevârî cevap şudur ki:

Hayat:

Şu kâinatın en ehemmiyetli gayesi.. hem en büyük neticesi.. hem en parlak nuru.. hem en latîf mayesi.. hem gayet süzülmüş bir hülâsası.. hem en mükemmel meyvesi.. hem en yüksek kemâli.. hem en güzel cemâli.. hem en güzel zîneti.. hem sırr-ı vahdeti.. hem râbıta-i ittihadı.. hem kemâlâtının menşei.. hem san'at ve mâhiyetçe en hârika bir zîruhu.. hem en küçük bir mahlûku bir kâinat hükmüne getiren mu'cizekâr bir hakikatı.. hem güya kâinatın küçük bir zîhayatta yerleşmesine vesile oluyor gibi; koca kâinatın bir nevi fihristesini o zîhayatta göstermekle beraber, o

zîhayatı ekser mevcûdâtla münâsebetdar ve küçük bir kâinat hükmüne getiren en hârika bir mu'cize-i kudrettir.

Hem en büyük bir küll kadar –hayat ile– küçük bir cüz'ü büyülten ve bir ferdi dahi küllî gibi bir âlem hükmüne getiren ve rubûbiyet cihetinde kâinatı tecezzi ve iştiraki ve inkısamı kabul etmez bir küll ve bir küllî hükmünde gösteren fevkalâde hârika bir san'at-ı İlâhiyedir.

Hem kâinatın mâhiyetleri içinde Zât-ı Hayy-ı Kayyum'un vücûb-u vücûduna ve vahdetine ve ehadiyetine şehâdet eden bürhanların en parlağı, en kat'îsi ve en mükemmeli..

Hem masnuât-ı İlâhiye içinde en hafîsi ve en zâhiri, en kıymettar ve en ucuzu, en nezihi ve en parlak ve en mânidar bir nakş-ı san'at-ı Rabbâniyedir.

Hem sâir mevcûdâtı kendine hâdim ettiren nazenin, nazdar, nâzik bir cilve-i rahmet-i Rahmâniyedir.

Hem şuûnat-ı İlâhiye'nin gayet câmi' bir âyinesidir.

Hem Rahmân, Rezzâk, Rahîm, Kerîm, Hakîm gibi çok esmâ-i hüsnanın cilvelerini câmi'