Nur Çeşmesi — Sayfa 114

alınan mevadd-ı hayatiye, hadsiz bir hikmet ve nihayetsiz bir ilim ve herşeye şâmil bir irâde ile vücûd bulabilir. "Kör, sağır, hududsuz, sel gibi akan küllî anâsır ve tabayi ve esbâbın işidir." diyen bedbaht, "O tiryak-ı acib, kendi kendine şişelerin devrilmesinden çıkıp olmuştur." diyen dîvâne bir hezeyancı, sarhoş bulunan bir ahmaktan daha ziyade ahmaktır. Evet, o küfür; ahmakane, sarhoşane, dîvânece bir hezeyandır.

İKİNCİ MUHÂL:Eğer herşey, Vâhid-i Ehad olan Kadîr-i Zülcelâl'e verilmezse, belki esbâba isnad edilse, lâzım gelir ki, âlemin pek çok anâsır ve esbâbı, herbir zîhayatın vücûdunda müdahalesi bulunsun. Halbuki, sinek gibi bir küçük mahlûkun vücûdunda, kemâl-i intizam ile gayet hassas bir mîzan ve tamam bir ittifak ile, muhtelif ve birbirine zıd, mübayin esbâbın içtimaı, o kadar zâhir bir muhâldir ki, sinek kanadı kadar şuuru bulunan, "Bu muhâldir, olamaz" diyecektir.

Evet, bir sineğin küçücük cismi, kâinatın ekser anâsır ve esbâbı ile alâkadardır; belki bir hülâsasıdır. Eğer Kadîr-i Ezelî'ye verilmezse, o esbâb-ı maddiye onun vücûdu yanında bizzât hazır bulunmak lâzım; belki onun küçücük cismine girmek gerektir. Belki, cisminin