Nur Çeşmesi — Sayfa 113

olsa, tiryak hassasını kaybeder. O kavanozlar elliden ziyade iken, herbirisinden ayrı bir mîzan ile alınmış gibi, ayrı ayrı miktarda eczaları alınmış.

Acaba hiçbir cihette imkân ve ihtimal var mı ki, o şişelerden alınan muhtelif miktarlar, şişelerin garip bir tesâdüf veya fırtınalı bir havanın çarpmasıyla devrilmesinden, herbirisinden alınan miktar kadar, yalnız o miktar aksın, beraber gitsinler ve toplanıp o macunu teşkil etsinler? Acaba bundan daha hurâfe, muhâl, bâtıl birşey var mı? Eşek muzaaf bir eşekliğe girse, sonra insan olsa, "Bu fikri kabul etmem." diye kaçacaktır.

İşte bu misal gibi; herbir zîhayat, elbette zîhayat bir macundur. Ve herbir nebât, hayatdar bir tiryak gibidir ki; çok müteaddit eczalardan, çok muhtelif maddelerden, gayet hassas bir ölçü ile alınan maddelerden terkib edilmiştir. Eğer esbâba, anâsıra isnad edilse ve "Esbâb icad etti." denilse; aynen eczahanedeki macunun, şişelerin devrilmesinden vücûd bulması gibi, yüz derece akıldan uzak, muhâl ve bâtıldır.

Elhâsıl:Şu eczahâne-i kübrâ-yı âlemde, Hakîm-i Ezelî'nin mîzan-ı kaza ve kaderiyle