Nur Çeşmesi — Sayfa 134

ittifak ile beraber, herbir sîma, umum sîmalara nisbeten, herbirisine karşı birer alâmet-i fârikası var olduğu kat'iyyen sabittir. Bunun için, herbir sîma, ayrı bir kitaptır. Yalnız san'atın tanzimi için ayrı bir yazı takımı ve ayrı bir tertib ve te'lif ister. Ve maddelerini hem getirmek, hem yerleştirmek ve hem de vücûda lâzım olan herşeyi dercetmek için, bütün bütün başka bir tezgâh ister. Haydi, farz-ı muhâl olarak, tabiata bir matbaa nazarıyla baktık. Fakat bir matbaaya ait olan tanzim ve basmak, yani muayyen intizamını kalıba sokmaktan başka, o tanzimin icadından, icadları yüz derece daha müşkül bir zîhayatın cismindeki maddeleri, aktar-ı âlemden mîzan-ı mahsusla ve has bir intizamla icad etmek ve getirmek ve matbaa eline vermek için, yine o matbaayı icad eden Kadîr-i Mutlak'ın kudret ve irâdesine muhtaçtır. Demek bu matbaalık ihtimali ve farzı, bütün bütün manasız bir hurâfedir.

İşte bu saat ve kitap misalleri gibi, Sâni'-i Zülcelâl, Kadîr-i Külli Şey', esbâbı halketmiş, müsebbebatı da halkediyor. Hikmetiyle, müsebbebatı esbâba bağlıyor. Kâinatın harekâtının tanzimine dair kavânin-i âdetullahtan ibaret olan şeriât-ı fıtriye-i kübrâ-yı İlâhiye'nin bir cilvesini ve eşyadaki o cilvesine, yalnız bir