Nur Çeşmesi — Sayfa 192

gayet dakik ve acib bir nizam ile tanzim etmiş ve yıldızları içinde zer'edip ekmiştir. Madem Kur'ân-ı Mu'cizü'l-Beyan, umum ins ve cinnin umum tabakalarına karşı konuşan bir hutbe-i ezeliyedir. Elbette nev-i beşerin her bir tabakası, herbir âyât-ı Kur'âniye'den hissesini alacak ve âyât-ı Kur'âniye, her tabakanın fehmini tatmin edecek sûrette, ayrı ayrı ve müteaddit manaları zımnen ve işareten bulunacaktır. Evet hitabât-ı Kur'âniye'nin vüs'ati ve maânî ve işârâtındaki genişliği ve en âmi bir avâmdan en has bir havassa kadar derecât-ı fehimlerini müraât ve mümaşât etmesi gösterir ki; herbir âyetin herbir tabakaya bir vechi var, bakıyor.

İşte bu sırra binaen, "yedi semâvât" mânâyı küllîsinde yedi tabaka-i beşeriye, muhtelif yedi kat manayı fehmetmişler. Şöyle ki:

âyetinde, kısa nazarlı ve dar fikirli bir tabaka-i insaniye, hava-yı nesîmînin tabakâtını fehmeder. Ve Kozmoğrafya ile sersemleşmiş diğer bir tabaka-i insaniye dahi, elsine-i enamda "seb'a-i seyyare" ile meşhur yıldızları ve medarlarını fehmeder. Daha bir kısım insanlar küremize benzer zevi'l-hayatın makarrı olmuş semâvî yedi küre-i âheri fehmeder. Diğer bir taife-i beşeriye, Manzume-i