Dördüncü Lem'a

DÖRDÜNCÜ LEM'A:İhyâ üstünde koyduğu turrasına bak! Meselâ, Güneş herbir şeffaf üstünde, seyyarattan tut tâ katarata, tâ zerrât-ı zücaciyeye ve tereşşuhatına kadar herbiri üstünde cilve-i misaliyesini gösteren turrası olduğu gibi; Şems-i Sermed'in ve tecelli-i ehadiyetin ihyâ cihetinde herbir zîhayat üstünde öyle bir turrası vardır ki; faraza bütün esbab toplansa, yine o turranın taklidini yapamaz.

Nasıl ki katrelerde görünen Güneş'in timsalleri Güneş'in tecellisine verilmediği vakit, herbir katrede ve ziyâya maruz herbir cam parçasında ve herbir zerre-i şeffafede, tabiî ve hakikî bir Güneş'in vücudunu bilasale kabul etmek lâzımgelir. Bu hâl ise, belâhetin nihâyetsiz derekesidir. Öyle de Şems-i Ezelî'nin şuâları olan ve esmâsının nokta-i mihrakıyesi hükmünde olan herbir zîhayat üstündeki tecelli-i ehadiyeti, Ehad ve Samed olan Zât-ı Akdes'e verilmediği vakit her bir zîhayatta, hattâ sinekte ve çiçekte nihâyetsiz bir kudret-i fâtıra, bir ilm-i muhît, bir irâde-i mutlaka, hem Vâcibü'l-Vücud'a mahsus sâir sıfatları, o zîhayatın içinde kabul etmek ve âdeta o zîhayatın herbir zerresine bir ulûhiyet vermek gibi dalâletin en eblehcesini kabul etmek lâzımdır. Zira zerrelere, hususan tohum zerreleri olsa, öyle