İkinci Lem'a

insan! Esbab, bir perdedir. Çünkü izzet ve azamet öyle ister. Fakat iş gören, kudret-i Samedaniyedir. Çünkü tevhid ve celâl öyle ister. Sultan-ı Ezelî'nin memurları, saltanât-ı rubûbiyetinin icraatçıları değildirler, belki dellâlları ve nâzırlarıdırlar. Çünkü memurlar ve vesaitler, izzet-i kudretini ve haşmet-i rubûbiyetini izhar içindirler. Yoksa sultan-ı insanî gibi acz ve ihtiyacı için, memurlarını saltanatına şerik etmiş değildir. Esbab, haksız şekvâlar Âdil-i Mutlak'a tevcih edilmemek için vaz'edilmiştir.

Evet, izzet ve azamet ister ki; esbab, perdedar-ı dest-i kudret olsun aklın nazarında... Tevhid ve celâl ister ki; esbab-ı dâmenkeş, ellerini çeksin te'sir-i hakikîden...

İKİNCİ LEM'A:Evet, Sâni'-i Zülcelâl'in her masnu üstünde bir Hâlık-ı Külli Şey'e has bir sikkesi; her mahluku üstünde bir Sâni'-i Külli Şey'e mahsus bir hâtemi; ve kalem-i kudretinin menşuru üstünde taklit kabul etmez mükemmel bir turra-i garrâsı vardır. Meselâ, hesapsız sikkelerinden hayat üstünde koyduğu sikkeye bak ki: Bir şeyden herşeyi yapar, hem herşeyden bir şey yapar. Evet, bir içilen sudan, hesapsız âza ve cihazât-ı hayvaniyeyi yapar. Hem ekl edilen bütün muhtelif et'imeden,