Onüçüncü Ders

Onüçüncü Ders

Ey serâb-ı gururu, şarâb-ı tahur zanneden Said-i hodfürûş! Hikmet, hayr-ı kesir olduğunu işittin. Fakat yanlış yola gitmiştin. Şu kitâb-ı kâinatın hikmetini, maânisinde aramadın. Gittin, nukuşunda taharri ettin. Hikmet-i kudsiye-i Kur'âniye ile hikmet-i felsefe-i insanın farklarını görmek istersen şu temsile güzel bak:

Bir zaman dindar, san'atkâr bir hâkim Kur'ân'ı acib bir tarzda yazmış. Bâzı hurufatını elmas ve zümrüt ile, bir kısmını altun ve gümüş ile, bir kısmını daha kıymettar cevherler

ile yazıp öyle müzeyyen ve münakkaş etmişti ki; o Kur'ân'ı, kıraatını bilen ve bilmeyen herkes temâşâ edip istihsân ederdi. Fakat o Kur'ân'ın mânasındaki zînet ve güzellik, zâhirî zînetinden milyon mertebe daha âlî, daha gâlî; belki nisbet kabul etmez derecededir. O hâkim, şu musanna' ve murassa' Kur'ân-ı Hakîm'i, bir ecnebî feylesofa ve bir müslüman âlime gösterdi. Ve emretti ki: "Herbiriniz buna dair birer eser yazınız."

Herbiri, o Kur'ân'a dair birer kitap te'lif etti.

Fakat feylesofun kitabı, yalnız hurufun nakışlarından ve münasebetlerinden ve vaziyetlerinden ve cevherlerinin hâsiyetlerinden ve tarifatından bahseder. Mânasına hiç ilişmez. Zira o ecnebî adam, Arapça okumasını hiç bilmez. Hattâ o müzeyyen Kur'ân'ın, kitap olduğunu bilmiyor. Ve ona münakkaş bir antika nazarıyla bakıyor. Lâkin o ecnebî feylesof, her ne kadar Arapça bilmiyor; fakat iyi bir mühendistir, güzel bir musavvirdir, mahir bir kimyagerdir, sarraf bir cevhercidir.

Amma müslüman âlim ise; ona baktığı vakit, o Kitâb-ı Mübin'dir, Kur'ân-ı Hakîm'dir anladı. Tezyinât-ı zâhirîsine ehemmiyet vermedi. Hurufunun nakışlarıyla iştigal etmedi. Belki öyle bir şey ile meşgul oldu ki; ötekinin