Altıncı Nükte

ALTINCI NÜKTE:İktisat ve hıssetin çok farkı var. Tevâzu, nasılki ahlâk-ı seyyieden olan tezellülden mânen ayrı ve sureten benzer bir haslet-i memduhadır. Ve vakar, nasılki kötü hasletlerden olan tekebbürden mânen ayrı ve sureten benzer bir haslet-i memduhadır.

Öyle de: Ahlâk-ı âliye-i Peygamberiye'den olan ve belki kâinattaki nizâm-ı hikmet-i İlâhiye'nin medârlarından olan iktisat ise; sefillik ve bahillik ve tamâkârlık ve hırsın bir halitası olan hısset ile hiç münâsebeti yok. Yalnız, sûreten bir benzeyiş var. Bu hakikatı te'yid eden bir vâkıa:

Sahabenin Abâdile-i Seb'a-yı Meşhûresinden olan Abdullah İbn-i Ömer Hazretleri ki; halife-i Resûlullah olan Faruk-u Âzam Hazret-i Ömer'in (R.A.) en mühim ve büyük mahdumu ve sahabe âlimlerinin içinde en mümtazlarından olan o zât-ı mübarek; çarşı içinde, alışverişte, kırk paralık bir mes'eleden, iktisat için ve ticaretin medârı olan emniyet ve istikâmeti muhafaza için şiddetli münâkaşa etmiş. Bir sahabe O'na bakmış. Rûy-i zeminin halife-i zîşânı olan Hazret-i Ömer'in mahdumunun kırk para için münakaşasını acîb bir hısset tevehhüm ederek, o imamın arkasına düşüp,

ahvâlini anlamak ister. Baktı ki: Hazret-i Abdullah hane-i mübarekine girdi. Kapıda bir fakir adam gördü. Bir parça eğlendi; ayrıldı, gitti. Sonra hanesinin ikinci kapısından çıktı, diğer bir fakiri orada da gördü. Onun yanında da bir parça eğlendi; ayrıldı, gitti. Uzaktan bakan o sahabe merak etti. Gitti o fakirlere sordu:

– İmam sizin yanınızda durdu, ne yaptı?

Herbirisi dedi:

"Bana bir altın verdi." O sahabe dedi: "Fesübhanallah!.. Çarşı içinde kırk para için böyle münâkaşa etsin de, sonra hanesinde ikiyüz kuruşu kimseye sezdirmeden kemâl-i rıza-yı nefisle versin!" diye düşündü, gitti, Hazret-i Abdullah İbn-i Ömer'i gördü. Dedi:

– Yâ İmam! Bu müşkilimi hallet. Sen çarşıda böyle yaptın, hanende de şöyle yapmışsın.

Ona cevaben dedi ki:

– Çarşıdaki vaziyet iktisattan ve kemâl-i akıldan ve alışverişin esası ve ruhu olan emniyetin, sadâkatın muhafazasından gelmiş bir hâlettir; hısset değildir. Hanemdeki vaziyet, kalbin şefkatinden ve ruhun kemâlinden gelmiş bir hâlettir. Ne o hıssettir ve ne de bu israftır.