Beşinci Nükte

ihtiyarı benden daha aziz, daha yüksek, daha civanmerd gördüm.

BEŞİNCİ NÜKTE:Cenâb-ı Hak, kemâl-i kereminden, en fakir adama en zengin adam gibi ve gedâya (yani fakire) padişah gibi, lezzet-i nîmetini ihsas ettiriyor.

Evet, bir fakirin, kuru bir parça siyah ekmekten açlık ve iktisat vâsıtasıyla aldığı lezzet, bir padişahın ve bir zenginin israftan gelen usanç ve iştahsızlık ile yediği en âlâ baklavadan aldığı lezzetten daha ziyâde lezzetlidir.

Cây-ı hayrettir ki; bazı müsrif ve mübezzir insanlar, böyle iktisatçıları, "hısset" ile ittiham ediyorlar. Hâşâ... İktisat, izzet ve cömertliktir. Hısset ve zillet, ehl-i israf ve tebzîrin zâhirî merdâne keyfiyetlerinin içyüzüdür.

Bu hakikatı teyid eden, bu Risale'nin telifi senesinde Isparta'da hücremde cereyan eden bir vakıa var. Şöyle ki:

Kaideme ve düstûr-u hayatıma muhalif bir surette, bir talebem iki buçuk okkaya yakın bir balı, bana hediye kabul ettirmeye ısrar etti. Ne kadar kaidemi ileri sürdüm, kanmadı. Bilmecbûriye, yanımdaki üç kardeşime yedirmek ve Şâbân-ı Şerif ve Ramazan'da o baldan iktisat ile otuz kırk gün üç adam yesin ve getiren de sevap kazansın ve kendileri de tatlısız

kalmasın diyerek, "Alınız" dedim. Bir okka bal da benim vardı. O üç arkadaşım, gerçi müstakim ve iktisadı takdir edenlerdendi. Fakat her ne ise, birbirine ikram etmek ve herbiri ötekinin nefsini okşamak ve kendi nefsine tercih etmek olan bir cihette ulvî bir haslet ile iktisadı unuttular. Üç gecede iki buçuk okka balı bitirdiler. Ben gülerek dedim:

"Sizi, otuz kırk gün o bal ile tadlandıracaktım. Siz, otuz günü üçe indirdiniz. Afiyet olsun!" dedim. Fakat, ben kendi o bir okka balımı iktisat ile sarfettim. Bütün Şaban ve Ramazan'da hem ben yedim, hem lillâhilhamd o kardeşlerimin her birisine iftar vaktinde birer kaşık {(Hâşiye): Yani, büyükçe bir çay kaşığı iledir.} verip, mühim sevaba medâr oldu.

Benim halimi görenler, o vaziyetimi belki hısset telâkki etmişlerdir. Öteki kardeşlerimin üç gecelik vaziyetlerini bir civanmertlik telâkki edebilirler. Fakat hakikat noktasında, o zâhirî hısset altında ulvî bir izzet ve büyük bir bereket ve yüksek bir sevap gizlendiğini gördük. Ve o civanmertlik ve israf altında, eğer vazgeçilmese idi, bir dilencilik ve gayrın eline tamâkârâne ve muntazırâne bakmak gibi, hıssetten çok aşağı bir hâleti netice verir idi.